«Ռոսատոմը» պատրաստել է աշխարհի ամենահզոր կառուցվող միջուկային սառցահատի՝ «Ռոսիա»-ի ակտիվ գոտին, մատակարարել է մոդիֆիկացված միջուկային վառելիք Ուզբեկստանի հետազոտական ռեակտորի և Հնդկաստանի «Կուդանկուլամ» ատոմակայանի համար, ինչպես նաև փորձարկել է բարձրջերմաստիճանային գազահովացվող ռեակտորի (ԲՋԳՀ) համար վառելիքը ծայրահեղ պայմաններում: Այս բոլոր իրադարձությունները՝ քայլեր են նոր ատոմային տեխնոլոգիաների կատարելագործման և զարգացման ուղղությամբ, որոնք հանգեցնում են նոր տեխնոլոգիական մոդելի:
2025 թվականի վերջին արտադրվել և ընդունվել է ատոմային ոլորտի պատմության մեջ առաջին ակտիվ գոտին ՌԻՏՄ-400 առաջին կայանքի համար, որը տեղադրվելու է «Ռոսիա» ատոմային սառցահատի վրա: ՌԻՏՄ-400 երկու ռեակտորներն անվանակոչվել են ռուս հերոսների՝ «Իլյա Մուրոմեց» և «Դոբրինյա Նիկիտիչ» անուններով: Յուրաքանչյուրն ունի 315 ՄՎտ ջերմային հզորություն, ավելին, քան աշխարհի ցանկացած այլ ծովային ռեակտորային կայանք:
«Ռոսիա» ատոմային սառցահատը՝ «10510» նախագծի առաջատար սառցահատն է: Սառցահատի ընդհանուր հզորությունը կկազմի 120 ՄՎտ, ինչը թույլ կտա նավին հաղթահարել ավելի քան չորս մետր հաստությամբ սառույց: Գործարկումից հետո «Ռոսիա»-ն ամբողջ տարվա ընթացքում կապահովի ուղեկցող ծառայություններ Հյուսիսային ծովային երթուղու երկայնքով:
«Ռոսատոմը» Ուզբեկստանում ՋՋՌ-ՍԱ (ջրա-ջրային ռեակտոր, սերիական, արդիականացված) հետազոտական ռեակտորի համար մատակարարել է միջուկային վառելիքի նոր տեսակ: Վառելիքային հավաքույթների արտադրության համար օգտագործվել է բարձր խտության ուրան և ուրանի սիլիցիդի վառելիք: Ի տարբերություն ստանդարտ վառելիքի, այն ունի է գերազանց աշխատանքային բնութագրեր. ուրանի ավելի բարձր կոնցենտրացիայի շնորհիվ ռեակտորի վառելիքային արշավը ավելի երկար է:
Հետազոտական ռեակտորի համար միջուկային վառելիքի մատակարարումը «Ռոսատոմի» և Ուզբեկստանի միջև ավելի լայն համագործակցության մաս է կազմում: Հիշեցնենք, որ կողմերը պատրաստվում են ռուսական նախագծի ՌԻՏՄ-200Ն ռեակտորներով ատոմակայանի առաջին բլոկի համար բետոնի լցման աշխատանքներին՝ Ուզբեկստանի Ջիզախ շրջանում․ 2024 թվականի մայիսին ստորագրված համաձայնագիրը դարձել է աշխարհում առաջին արտահանման պայմանագիրը՝ փոքր ատոմակայանի կառուցման համար (քննարկվում է նաև ռուսական նախագծման մեծ հզորության էներգաբլոկերի կառուցումը):
«Ռոսատոմը» ավարտել է բարձրջերմաստիճանային գազահովացվող ռեակտորի (ԲՋԳՀ) վառելիքի նմուշների փորձարկումը ծայրահեղ պայմաններում: «Ռոսատոմի» գիտնականների կողմից մշակված միատարր բաշխված գնդաձև վառելիքի միկրոտարրերով գրաֆիտային գլանները նախ ճառագայթվել են ստանդարտ պայմաններում՝ ծանր ատոմի (ծ.ա.) 4%, 8% և 12% այրման խորությամբ։ Այնուհետև 4% և 8% ծ.ա. այրմամբ կոմպակտները ճառագայթվել են ավելի քան 500 ժամ 1600°C ջերմաստիճանում: Բացի այդ, 8% ծ.ա. այրմամբ ԲՋԳՀ վառելիքի նմուշները ճառագայթվել են մոտավորապես 1700°C ջերմաստիճանում ավելի քան 380 ժամ։
«Ռեակտորային փորձարկումները և ճառագայթումից հետո իրականացված համապարփակ ուսումնասիրությունները լրացնում են 2021 թվականից ի վեր ԲՋԳՀ վառելիքի մոդելավորման և փորձարարական վավերացման ծրագրի շրջանակներում ստացված կուտակված փորձարարական տվյալները։ Մենք կարող ենք վստահորեն ասել, որ ԲՋԳՀ ռեակտորի նախագծում նշված կենցաղային միկրոսֆերային վառելիքի շահագործման առավելագույն նախագծային սահմանները հաստատվել են», — նշել է «Ռոսէներգոատոմ կոնցեռն» ԲԸ-ի նախագծի ղեկավար Ֆյոդոր Գրիգորևը։
Դեկտեմբերին «Ռոսատոմը» օդային ճանապարհով տեղափոխեց միջուկային վառելիքի առաջին խմբաքանակը՝ «Կուդանկուլամ» ԱԷԿ-ի 3-րդ բլոկի ՋՋԷՌ-1000 ռեակտորի մեկնարկային բեռնման համար: «Կուդանկուլամ»-ի 3-րդ բլոկը կլինի առաջինը պատմության մեջ, որտեղ ՋՋԷՌ-1000 ռեակտորը կսկսի աշխատել միանգամից 18-ամսյա ցիկլով: Նախկինում «Կուդանկուլամ» ԱԷԿ-ի առաջին երկու բլոկերը 12-ամսյա ցիկլից անցել էին 18-ամսյա ցիկլի: Սա հնարավոր դարձավ բարելավված դիզայնով ՋԱՀ-2Մ միջուկային վառելիքի մատակարարումների շնորհիվ: Այն ապահովում է էներգաբլոկերի ավելի հուսալի և ծախսարդյունավետ շահագործում՝ իր կոշտ կառուցվածքի, նոր սերնդի հակաբեկորային ֆիլտրի և ուրանի ավելի բարձր զանգվածի շնորհիվ:
«Ճարտարագիտական լուծում» անվանակարգում «Մարտահրավեր» մրցանակը շնորհվեց Բոչվարովսկու ինստիտուտի աշխատակիցներ Միխայիլ Սկուպովին և Ալեքսեյ Գլուշենկովին՝ նիտրիդային միջուկային վառելիքի արդյունաբերական արտադրության տեխնոլոգիայի մշակման համար: Այս վառելիքը կօգտագործվի IV սերնդի համակարգի կապարե ջերմակրիչով ԲՐԵՍՏ-ՕԴ-300 ռեակտորում:
Այս բոլոր նորությունները ցույց են տալիս, որ «Ռոսատոմը» գտնվում է գիտական և տեխնոլոգիական հետազոտությունների առաջատար դիրքում՝ հետևողականորեն և համակարգված կերպով մշակելով և կատարելագործելով միջուկային վառելիքը, որը ապահովում է անվտանգ և ծախսարդյունավետ էլեկտրաէներգիայի արտադրություն և գիտական հետազոտություններ։
