2026 жылғы 5 ақпанда Мажарстандағы «Пакш» АЭС №5 энергетикалық блоктың іргетас тақтасына алғашқы бетон құю жұмыстары басталды. Жаңа АЭС 1980-жылдардан бері жұмыс істеп келе жатқан блоктарының орнын басып, елдің тұрғындары мен өнеркәсібін таза, сенімді және арзан атом электр энергиясымен қамтамасыз етуді жалғастырады.
Алғашқы бетон құюдың басталуымен энергия блогы АҚХА сыныптамасы бойынша «салынып жатқан нысан» мәртебесіне өтті. «Бұл — Мажарстан үшін де, Ресей үшін де, бүкіл әлемдік атом қауымдастығы үшін де өте маңызды күн», — деп пікір білдірді Алексей Лихачев, «Росатом» бас директоры.
№5 блок — 1960-жылдары бастау алған мажар және ресейлік (бұрынғы — кеңестік) атом мамандары арасындағы ынтымақтастықтың жалғасы. 1982-1987 жылдар аралығында «Пакш» АЭС-да ресейлік жобадағы ВВЭР-440 реакторлармен жабдықталған төрт энергетикалық блогы Мажарстанның электр желісіне қосылды. Қазіргі уақытта олар номиналдық қуаттан жоғары күшейтілген режимде жұмыс істеп, елде тұтынылатын электр энергиясының шамамен 47%-ын қамтамасыз етіп отыр. «Пакштың» екінші кезегі жалпы қуаты 2400 МВт болатын, III+ буындағы ВВЭР-1200 реакторларымен жабдықталған екі энергетикалық блогынан тұрады.
«Атом электр станцияларын салуда алғаш болып табысқа жеткен ел ең бәсекеге қабілетті ел болады. Мажарстан дәл осындай елдердің бірі. «Пакш» АЭС екінші кезегі — Еуропадағы ең ірі әрі ең заманауи жоба, ядролық ренессанстың флагманы», — деп атап өтті Петер Сийярто, Мажарстанның сыртқы экономикалық байланыстар және сыртқы істер министрі. — Бұл станция ұзақ мерзімді энергетикалық қауіпсіздіктің кепілі болады. «Пакштағы» жаңа энергетикалық блоктардың арқасында Мажарстан елге қажетті электр энергиясының 70%-ына дейінін өз күшімен өндіре алады және халықаралық нарықтардағы баға ауытқуларына тәуелділікті айтарлықтай төмендетеді».
«Пакш-2» жобасы әлемдік атом қауымдастығы үшін де аса маңызды. «Біз АҚХА салынып жатқан жобаларымызға көрсетіп отырған патронажын және оның бас директоры Рафаэль Гроссидің жеке қатысуын жоғары бағалаймыз», — деп атап өтті Алексей Лихачев.
ВВЭР-1200 типті энергетикалық блоктарды салуға арналған негізгі лицензияны Мажарстанның реттеуші органы — Мажарстанның атом энергиясы жөніндегі ведомствосы (ОАН) 2022 жылғы тамызда берді. Оның негізінде болашақ энергетикалық блоктың жұмыс қазаншұңқыры қазылды. 2025 жылғы қарашада реттеуші орган алғашқы бетон құюға және ядролық арал ғимараттарын салуға рұқсат берді.
№5 энергетикалық блоктың іргетас тақтасына шамамен 9 мың тонна арматуралық бұйымдар орнатылып, 43 000 мың текше метр бетон қоспасы құйылады. Жұмыстар тәулік бойы жүргізіледі. Бетон құю жұмыстары 2026 жылдың соңына дейін жалғасады. Одан кейін реактор ғимаратының ішкі және сыртқы қорғаныш қабықтарын тұрғызу және жабдықтарды монтаждау басталады. Ең алдымен балқыма ұстағыш орнатылады, ол құрылыс алаңына жеткізілді. Бұл — III+ буындағы реакторлары бар атом электр станцияларының пассивті қауіпсіздік жүйелерінің ең маңызды элементі. Аталған құрылым апат жағдайында реактордың белсенді аймағының балқымасын оқшаулауға арналған.
«Росатомның» металлургтері 2024 жылғы сәуірде «Пакш-2» жобасы үшін реакторлар жасауды бастады. Олар бірден екі энергетикалық блокқа арналған барлық қажетті дайындамаларды құйып шығарды — барлығы 36 дана, жалпы салмағы 3 440 т.
«Росатом» мажар тапсырыс берушісімен тығыз жұмыс істеуде. «Мұндағы тапсырыс беруші лицензиат ретінде өте мықты, ол қадағалау органдарымен өзара әрекеттесуді, рұқсаттарды алуды және техникалық мәселелерді қорғауды өз мойнына алады. Біз тапсырыс берушімен де, қадағалау органымен де бір топ ретінде жұмыс істейміз, және бұл өте табысты стратегия. Қазір бізде тек басшылық деңгейінде ғана емес, жұмыс топтары деңгейінде де тұрақты кездесулер өтіп тұрады», — деді Виталий Полянин, АСЭ вице-президенті, «Пакш-2» АЭС жобасының құрылыс директоры, «Страна Росатом» газетіне берген сұхбатында. — Барлығы ашық әрі тікелей ақпарат алмасу мақсаттарға жетуге ықпал ететінін түсінеді. Мажарстан тарабы энергетикалық блоктарды салуға өте мүдделі, бұл жобаны белсенді қолдауынан айқын көрінеді».
«Пакш-2» АЭС құрылысы — Мажарстан тұрғындары үшін электр энергиясының төмен бағасын сақтауға, электрмобильдерге арналған жаңа қуаттарды, экономиканы цифрландыруды, сондай-ақ деректерді өңдеу және жасанды интеллектті енгізу үшін дата-орталықтарды энергиямен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл — мажар компаниялары үшін жаңа құзыреттер мен мүмкіндіктер: «Пакш-2» жобасында тәжірибе жинақтағаннан кейін, олар «Росатомның» басқа да атом жобаларына, мысалы Сербияда қатыса алады. «Менің ойымша, ерте ме, кеш пе Сербияда атом электр станциясын салу туралы шешім қабылданады. Біз Сербия басшылығына өз ұсыныстарымызды жеткізу және бұл ұсыныстардың серб өнеркәсібі мен халқы үшін артықшылықтарын барынша толық әрі жан-жақты көрсету үшін қолдан келгеннің бәрін жасаймыз», — деп мәлімдеді Алексей Лихачев, сербиялық БАҚ сұрағына жауап бере отырып. Оның айтуынша, Еуропаның орталығындағы атом-энергетикалық кластер болашақта екі елдің аумақтық жақындығы және Дунайды көлік күре жолы ретінде пайдалану мүмкіндігі арқасында жоғары сұранысқа ие болуы мүмкін.
