Boltiq zavodida 22220-loyihaning yettinchi atom muzyorar kemasi – «Stalingrad» qurilishi boshlandi. Bu muzyorar kema foydalanishga topshirilgandan so‘ng, Rossiyaning «Atomflot» tarkibidagi to‘qqizinchi muzyorar kemaga aylanadi. Bunday muzyorarlar noyob xususiyatlarga ega: masalan, ular 3 metr qalinlikkacha bo‘lgan muzlarni yorib o‘ta oladi.
Muz yorar kema Stalingrad shahri (hozirgi Volgograd) sharafiga nomlangan. Ushbu shahar va uning atrofida 1942-yil 17-iyuldan 1943-yil 2-fevralgacha Ikkinchi jahon urushining eng yirik janglaridan biri – Stalingrad jangi bo‘lib o‘tdi. Bu jang Sovet Qizil armiyasi va Germaniya vermaxti o‘rtasida kechdi va Qizil armiyaning g‘alabasi bilan yakunlandi.
Muz yorar kemani qurishga kirishish marosimi «Uran» operatsiyasining boshlanishiga to‘g‘ri keldi: 1942-yil 19-noyabrda Sovet Qizil armiyasi Stalingradda qarshi hujumga o‘tdi.
«Ishonchim komilki, yangi «Stalingrad» muzyorar kemasi bu faxrli nomni munosib tarzda olib yuradi. Arktikaning og‘ir sharoitlarida ishlab, muzliklar osha yo‘l ochib, u xalqimizning iste’dodi, kuchi, bunyodkorlik qudrati, eng dadil rejalarni o‘z oldiga qo‘yish va hayotga tatbiq etish, eng og‘ir damlarda ham bardosh bera olish qobiliyatining yana bir ramziga aylanadi,» – dedi Rossiya prezidenti Vladimir Putin atom muzyorar kemasini qurish marosimida videokonferensiya orqali so‘zlagan nutqida.
«Siz bizning oldimizga yangi maqsad qo‘ydingiz – Shimoliy dengiz yo‘li asosida Transarktika transport yo‘lagini yaratish. Bu ulkan, sayyoraviy miqyosdagi vazifadir. Uni hal etish Rossiyaning yetakchiligini mustahkamlaydi, yuqori kenglikdagi hududda milliy loyihalarni amalga oshirishni ta’minlaydi hamda Rossiya Federatsiyasining logistika mustaqilligiga asos soladi,» – deya prezidentga murojaat qildi Rosatom bosh direktori Aleksey Lixachev.
Marosimda Stalingrad jangi qatnashchisi Pavel Vinokurov (u noyabr oyida 103 yoshga to‘lgan) Aleksey Lixachevga Volgograd tuprog‘idan olingan kapsulani topshirdi. Bu kapsula muzyorar kemada saqlanadi.
«Stalingrad»ning dizayni qizil va oq ranglar uyg‘unligida yaratilgan. Ustqurmaning yon tomonlari oq, old qismida esa qizil fonda qahramon shaharning oq yulduzi tasvirlangan panno joylashgan. Unda «Vatan-ona chorlayapti!» haykalining qizil silueti aks ettirilgan.
«Stalingrad» ustqurmasining qizil-oq ranglar uyg‘unligidagi yechimi amaliy vazifani ham bajaradi: uni uzoqdan Boltiqbo‘yi zavodida qurilayotgan ayni shu seriyaga mansub «Leningrad» muzyorar kemasidan ajratib olish imkonini beradi. «Leningrad»ning turar-joy ustqurmasi old qismi ko‘k-oq ranglarda ishlab chiqilgan.
«Atom muzyorarining qiyofasini yaratish – bu ulkan baxt. ’Stalingrad’ning G‘alaba va atom sanoatining 80 yilligida qurilishi boshlanishi loyihaga alohida ahamiyat baxsh etadi,» – dedi loyiha dizayni muallifi hamda «Rosatom» Kommunikatsiyalar markazi» xususiy muassasasining badiiy bezak va dizayn bo‘limi boshlig‘i Vladimir Rujnikov.
«Stalingrad» qurilishi boshlanganida uning tayyorlik darajasi 4% ni tashkil etdi – dastlabki uchta seksiya yig‘ilgan edi. Muzyorar oldingilaridan biroz farq qiladi, chunki tajriba ortib borishi bilan har bir keyingi qurilayotgan kemaga takomillashtirishlar kiritiladi. Biroq 22220 loyihasidagi kemalarning asosiy xususiyatlari saqlanib qolgan: ikki o‘rindiqli, ikkita RITM-200 reaktor qurilmasi va asinxron eshkakli elektr dvigatelli o‘zgaruvchan tok elektr dvigateli tizimidan foydalanilgan. Bunday muzyorarlar 3 metrga yetadigan muzlarni yorib o‘ta oladi.
Hozirda Boltiq zavodida 22220 loyihasiga oid yana ikkita atom muzyorar qurilmoqda: «Chukotka» va «Leningrad».
«Chukotka» allaqachon shvartov sinovlariga tayyorlanayapti. Noyabr oyida Mashinasozlik zavodi («Rosatom» tarkibidagi) shartnoma muddatlaridan oldin muzyorarning ikkala reaktor qurilmasi uchun faol zonalarni ishlab chiqarishni yakunladi. Oktyabr oyida «Chukotka»ga umumiy og‘irligi 200 tonnadan ortiq bo‘lgan o‘nta seksiyadan iborat yirik ustqurilma bloki o‘rnatildi. Unda muzyorarning yordamchi energetika qurilmasi bo‘limlari joylashadi. Shu oyning o‘zida taxminan 300 tonna og‘irlikdagi yashash qismining jihozlangan yirik blok seksiyalari ham o‘rnatildi. Korpus konstruksiyalari montaj qilingach, «Baltzavod» mutaxassislari ichki xonalarni jihozlashga kirishadilar: kayutalar, kayut-kompaniya, oshxona, dam olish zonalari va boshqalarni.
«Leningrad»da noyabr oyida chap bortga og‘irligi 38,5 tonna va quvvati 2000 kVt bo‘lgan zaxira dizel generatori (RDG) o‘rnatildi. Keyinchalik o‘ng bortga ham RDG o‘rnatiladi. Kemaning qurilish jarayoni 20 foiz bajarilgan, deb hisoblanmoqda.
Yirik blokli qurilish texnologiyasiga o‘tilgani sababli atom muzyorar kemalarini qurish muddati qisqarmoqda. Seriyaning birinchi muzyorar kemasi yetti yil davomida qurilgan bo‘lsa, keyingisi – «Yakutiya» besh yildan kamroq vaqtda bitkazildi. «Chukotka»ni besh yilda, «Leningrad» va «Stalingrad»ni esa to‘rt yarim yilda qurib bitkazishni rejalashtirmoqdalar.
Bundan tashqari, «Zvezda» korxonasida 10510-loyihali «Rossiya» super muzyorari qurilishi davom etmoqda, uni 2029-yilda ishga tushirish rejalashtirilgan.
Atom muzyorar kemalari Transarktika transport koridorining dengiz arktika yo‘nalishlarida: Sankt-Peterburgdan Vladivostokkacha bo‘lgan muzliklar orasidan kemalarning xavfsiz o‘tishini ta’minlaydi.
Hozirda Rossiya atom flotiga sakkizta muzyorar kema kiradi, ularning to‘rttasi eng yangi 22220-loyihaga mansub: «Arktika» (2020-yilda ishga tushirilgan), «Sibir» (2021-yil), «Ural» (2022-yil) va «Yakutiya» (2024-yil).
