2026 թ. փետրվարի 5-ին Հունգարիայում սկսվեց «Պաքշ» ԱԷԿ-ի № 5 էներգաբլոկի հիմնասալի առաջին բետոնի լցումը: Նոր ԱԷԿ-ը կփոխարինի 1980-ականներից աշխատող բլոկներին և կշարունակի ապահովել երկրի բնակիչներին ու արդյունաբերությանը մաքուր, հուսալի և մատչելի էներգիայով:
Առաջին բետոնի լցմամբ, բլոկը ՄԱԳԱՏԷ-ի դասակարգման համաձայն ստացավ կառուցվողի կարգավիճակ: «Սա շատ կարևոր օր է և Հունգարիայի, և Ռուսաստանի, և ողջ համաշխարհային ատոմային համայնքի համար», — մեկնաբանեց իրադարձությունը «Ռոսատոմ»-ի գլխավոր տնօրեն Ալեքսեյ Լիխաչյովը:
№ 5 բլոկը՝ հունգարացի և ռուսաստանցի (նախկինում՝ խորհրդային) ատոմագործների համագործակցության շարունակությունն է, որը սկսվել է 1960-ականներին: 1982–1987 թվականներին «Պաքշ» ԱԷԿ-ում ռուսական նախագծման ՋՋԷՌ-440 ռեակտորներով 4 էներգաբլոկ միացվեց հունգարական էլեկտրացանցին: Ներկայում նրանք աշխատում են բարձրացված՝ անվանականից վեր, հզորությամբ և ապահովում են երկրի սպառվող էլեկտրաէներգիայի մոտ 47%-ը: «Պաքշ»-ի երկրորդ փուլը՝ 2400 ՄՎտ ընդհանուր հզորությամբ, բաղկացած կլինի երկու բլոկից՝ III+ սերնդի ՋՋԷՌ-1200 ռեակտորներով:
«Առավել մրցունակ կլինի այն երկիրը, որը առաջինը կհասնի հաջողության ատոմային էլեկտրակայանների շինարարությունում: Հունգարիան՝ նման երկրներից մեկն է․ «Պաքշ»-ի երկրորդ փուլը Եվրոպայում ամենախոշոր և ամենաժամանակակից նախագիծն է, միջուկային վերածննդի աջռաւամարտիկ», — ընդգծեց Հունգարիայի արտաքին տնտեսական կապերի և արտաքին գործերի նախարար Պետեր Սիյարտոն: — «Այս կայանը կդառնա երկարաժամկետ էներգետիկ անվտանգության երաշխավորը: Նոր բլոկների շնորհիվ Հունգարիան կկարողանա ինքնուրույն արտադրել երկրի անհրաժեշտ էլեկտրաէներգիայի մինչև 70%-ը, զգալիորեն նվազեցնելով կախվածություն միջազգային շուկաներում ների տատանումներից ը»:
«Պաքշ-2»-ը կարևոր է նաև համաշխարհային ատոմային համայնքի համար: «Մենք մեծապես գնահատում ենք ՄԱԳԱՏԷ-ի հովանավորությունը մեր շինարարական նախագծերում և անձնական մասնակցությունը դրա ղեկավար Ռաֆայել Գրոսիին», — ասաց Ալեքսեյ Լիխաչյովը:
Հունգարիայի կարգավորող մարմինը՝ Հունգարիայի ատոմային էներգիայի գերատեսչությունը (OAH), ՋՋԷՌ-1200 բլոկների կառուցման հիմնական լիցենզիան տրամադրել է 2022 թվականի օգոստոսին: Դրա հիման վրա փորվել է ապագա էներգաբլոկի աշխատանքային հիմնափոսը: 2025 թվականի նոյեմբերին կարգավորող մարմինը թույլտվություն է տվել առաջին բետոնի լցման և միջուկային կղզու շենքերի կառուցման համար:
5-րդ բլոկի հիմքի սալիկի վրա կտեղադրվի մոտ 9000 տոննա ամրանային պողպատ և 43 խորանարդ մետր բետոնե խառնուրդ: Աշխատանքները կընթանան շուրջօրյա: Բետոնացումը կշարունակվի մինչև 2026 թվականի վերջը: Այնուհետև կսկսվի ռեակտորի շենքի ներքին և արտաքին պաշտպանիչ պատյանների և սարքավորումների տեղադրման աշխատանքները: Առաջինը կտեղադրվի հալվածքի որսիչը, որն արդեն իսկ բերվել է շինհրապարակ: Սա III+ սերնդի ռեակտորներով ատոմակայանների պասիվ անվտանգության համակարգերի կարևորագույն բաղադրիչ է: Կառուցվածքը ծառայում է վթարի դեպքում ռեակտորի ակտիվ գոտու հալման տեղայնացմանը:
«Ռոսատոմ»-ի մետաղագործները սկսել են «Պաքշ-2»-ի համար ռեակտորների արտադրությունը 2024 թվականի ապրիլին: Նրանք ձուլել են բոլոր անհրաժեշտ պատրաստուկ երկու էներգաբլոկների համար՝ ընդհանուր առմամբ 36 միավոր, որոնց քաշը 3440 տոննա է։
«Ռոսատոմ»-ը սերտորեն համագործակցում է հունգարացի պատվիրատուի հետ: «Պատվիրատում այստեղ շատ ուժեղ է որպես լիցենզիա ունեցող. նրանք պատասխանատու են կարգավորող մարմինների հետ կապ հաստատելու, թույլտվություններ ստանալու և տեխնիկական հարցերը պաշտպանելու համար: Մենք թիմային աշխատանք ենք տանում և՛ պատվիրատուի, և՛ կարգավորող մարմնի հետ, և սա շատ հաջողված ռազմավարություն է: Այժմ մենք կանոնավոր հանդիպումներ ենք ունենում ոչ միայն ղեկավարների մակարդակում, այլև աշխատանքային խմբերի», — «Ստրանա Ռոսատոմ» թերթին տրված հարցազրույցում ասել է «Պաքշ-2» ԱԷԿ-ի կառուցման նախագծի տնօրեն Վիտալի Պոլյանինը: — «Բոլորը հասկանում են, որ բաց, անմիջական տեղեկատվության փոխանակումը նպաստում է նպատակներին հասնելուն: Կարևոր է, որ հունգարական կողմը շատ հետաքրքրված է բլոկների կառուցմամբ, ինչը արտացոլվում է նախագծին նրանց ակտիվ աջակցությամբ»:
«Պակշ-2» ԱԷԿ-ի կառուցումը` հնարավորություն է տալիս պահպանել էլեկտրաէներգիայի ցածր գները Հունգարիայի բնակիչների համար, ապահովել էլեկտրական տրանսպորտային միջոցների համար նոր հզորություններ, թվայնացնել տնտեսությունը և կառուցել տվյալների մշակման և արհեստական բանականության ներդրման համար նախատեսված տվյալների կենտրոններ: Այն նաև նոր կարողություններ և հնարավորություններ է ընձեռում հունգարական ընկերություններին. «Պակշ-2»-ի վրա աշխատելու փորձ ձեռք բերելով՝ նրանք կարող են մասնակցել «Ռոսատոմ»-ի այլ միջուկային նախագծերի, օրինակ՝ Սերբիայում: «Ես կարծում եմ, որ վաղ թե ուշ որոշում կկայացվի Սերբիայում ատոմակայան կառուցելու մասին: Մենք կանենք ամեն ինչ, որպեսզի մեր առաջարկները փոխանցենք Սերբիայի ղեկավարությանը և հնարավորինս լիարժեք և մանրամասն ներկայացնենք այդ առաջարկների առավելությունները Սերբիայի արդյունաբերության և սերբ ժողովրդի համար», — ասել է Ալեքսեյ Լիխաչյովը՝ պատասխանելով սերբական լրատվամիջոցների հարցին: Նա հավելել է, որ Կենտրոնական Եվրոպայում միջուկային էներգիայի կլաստերը կարող է մեծ պահանջարկ ունենալ ապագայում՝ երկու երկրների մոտիկության և Դանուբը որպես տրանսպորտային զարկերակ օգտագործելու հնարավորության պատճառով:
