ԲԱՀՌ-ը՝ նատրիումային ջերմակրիչով բազմաֆունկցիոնալ արագ նեյտրոններով հետազոտական ռեակտորը, միջազգային գիտական հանրության կողմից աճող հետաքրքրության օբյեկտ է դարնում: Զարմանալի չէ. ռեակտորը կունենա եզակի բնութագրեր և դրա միջոցով հնարավոր կլինի կատարել եզակի փորձեր:
ԲԱՀՌ-ը կլինի աշխարհի ամենահզոր հետազոտական ռեակտորներից մեկը՝ 150 ՄՎտ ջերմային հզորությամբ: Այն կառուցվում է Ուլյանովսկի մարզի Դիմիտրովգրադի «Ռոսատոմ»-ի գիտական ինստիտուտի հարթակում: 2025 թվականին վթարային ջերմահեռացման համակարգի կոնտուրի սառը ֆիլտրի թակարդները տեղադրվել են իրենց նախագծային դիրքերում, տաք խողովակների ադապտերների եռակցումը ռեակտորի իրանին և առաջին խողովակաշարային միավորներին ավարտվել է, և հիմնական տեխնոլոգիական սարքավորումները տեղադրվել են նատրիումի պահեստավորման շենքում: Հարթակ են ժամանել վերամբարձման մեխանիզմը և աշխատած ջերմարտահանող հավաքների գոլորշաջրային լվացման բները: 2026 թվականին իրենց նախագծային դիրքերում տեղադրվել են երկու վթարային ջերմափոխանակիչներ՝ 7.3 տոննա քաշով, 5 մետր բարձրությամբ և 1.5 մետր տրամագծով, և ռեակտորի առաջին կոնտուրի սարքավորումների տեղադրումը շարունակվում է:
ԲԱՀՌ-ում նախատեսվում է երկբաղադրիչ ատոմային էներգետիկայի տեխնոլոգիաների մշակման և կատարելագործման, անվտանգ չորրորդ սերնդի համակարգերի ստեղծման և միջուկային վառելիքային ցիկլի փակմանն ուղղված փորձեր: Մասնավորապես, նախատեսվում է հետազոտություն մետաղով սառեցվող ռեակտորների, հալված աղի ռեակտորների, բարձր ջերմաստիճանի գազով սառեցվող ռեակտորների և այլ նորարարական նախագծերի համար կառուցվածքային նյութերի և վառելիքի կազմի վերաբերյալ: Ռեակտորը նաև կարտադրի իզոտոպեր:
ԲԱՀՌ-ը՝ Միջազգային հետազոտական կենտրոնի հիմնական բաղադրիչն է: Այս կոնսորցիումի մասնակիցները առաջնահերթ մուտք կունենան ռեակտորի հզորություններին՝ հետազոտությունների անցկացման համար: 2025 թվականի հուլիսին կոնսորցիումին միացավ Ուզբեկստանի Գիտությունների ակադեմիայի Միջուկային ֆիզիկայի ինստիտուտը: Դեկտեմբերին՝ չինական Shanghai ZDAN International Co. Ltd. ընկերությունը: 2026 թվականի փետրվարին՝ Ատոմային էներգիայի արաբական գործակալությունը:
«Մեզ համար սա կարևոր քայլ է ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման արաբական ռազմավարության իրականացման գործում: Համագործակցության համաձայնագրի ստորագրումը կոնկրետ գործիք է տրամադրում մեր հիմնական նախագծերի զարգացման համար», — ասաց Ատոմային էներգիայի արաբական գործակալության գլխավոր տնօրեն դոկտոր Սալեմ Համդին: Սա վերաբերում է ոչ միայն կիրառական կամ հիմնարար գիտությանը, այլև արաբական երկրներում տնտեսությանը և կյանքի որակին ուղղակի ներդրումներին: «Օրինակ, ՄՀԿ ԲԱՀՌ -ի հետ մեր համագործակցությունը կօգնի արագացնել ռադիոակտիվ թափոնների կառավարման տարածաշրջանային համակարգ ստեղծելու նախագծի աշխատանքները, որը կարևոր է բնապահպանական անվտանգության համար»: ԲԱՀՌ ռեակտորում համատեղ հետազոտությունները մեզ հնարավորություն կտան ձեռք բերել նոր կարողություններ առողջապահության ոլորտում ուռուցքաբանական հիվանդությունների ախտորոշման և բուժման համար նախատեսված ռադիոդեղագործական միջոցների մշակման և արտադրության գործում», — ասաց Սալեմ Համդին: Հետազոտական ենթակառուցվածքներին հասանելիությունը նաև կբարձրացնի ապագա մասնագիտացված արաբական ուսումնական կենտրոնի մասնագետների պրոֆեսիոնալիզմը և տեխնոլոգիական աջակցություն կապահովի այն երկրներին, որոնք իրականացնում են իրենց առաջին ատոմակայանների կառուցման նախագծերը: Գործակալության կազմում են 14 արաբական երկրներ՝ Բահրեյն, Եգիպտոս, Հորդանան, Իրաք, Եմեն, Քուվեյթ, Լիբանան, Լիբիա, Մավրիտանիա, Պաղեստին, Սաուդյան Արաբիա, Սուդան, Սիրիա և Թունիս:
Ապագա հետազոտությունների ձևավորումն արդեն ընթանում է։ 2025 թվականի սեպտեմբերին տեղի ունեցավ ԲԱՀՌ-ի հիման վրա Միջազգային հետազոտական կենտրոնի խորհրդատվական խորհրդի նիստ։ 15 երկրների գիտական կենտրոնների և մասնագիտացված կազմակերպությունների ներկայացուցիչները քննարկեցին ատոմային ոլորտի համար համատեղ հետազոտական ոլորտները, փորձարարական ծրագրերը և մասնագետների պատրաստումը։
ՄԱԳԱՏԷ-ի տվյալներով՝ աշխարհի հետազոտական ռեակտորների մեծ մասը կառուցվել է 1960-ական և 1970-ական թվականներին։ Ներկայում գործում է ավելի քան 200-ը։ Աշխարհի գործող հետազոտական ռեակտորների կեսը ավելի քան 40 տարեկան է, իսկ դրանց մոտ 70%-ը՝ ավելի քան 30 տարեկան։ Ակնհայտ է, որ ԲԱՀՌ-ը՝ նոր, հզոր ռեակտորը, լավագույնս կբավարարի Ռուսաստանի և նրա գործընկերների ատոմային գիտության աճող կարիքները։
