«Росатом» Трансарктикалық көлік дәлізін құру аясында Арктикадағы кеме қатынасын жүйелі түрде дамытуда. Бұл Солтүстік теңіз жолы арқылы жүк ағынын едәуір арттыруы мүмкін. Осы тұрғыда атомдық мұзжарғыш флоты маңызды рөлге ие болады. Мұндай кеменің капитаны болу оңай емес. Мұны көбінесе ер адамдарға тән мамандық деп санайды. Бірақ «Росатомда» бұл стереотиптерді бұзылуда: өткен жылы әлемде алғаш рет атомдық мұзжарғыштың капитаны болған әйел — Марина Старовойтова. Оның хикаясын баяндайық.
Марина Старовойтованың алғашқы мамандығы — орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі. Бірақ бір күні таныстары жас мұғалімге Мурманск теңіз кеме шаруашылығында әйелдерді теңізде жұмыс істеуге қабылдап жатқанын айтады, сонда ол өз күшін сынап көруге шешім қабылдайды. Авантюризм мен қиялшылдық рухы әсер етті дейді.
Алғашында ол кеме кезекшісі болып жұмыс істеді: тәртіпті қадағалап, ыдыс жуып, тамақ берумен айналысты. Бірақ көп ұзамай теңізді жақсы көретінін және кемені өзі басқарғысы келетінін түсінді.
Арманын жүзеге асыру мақсатында Марина Старовойтова адмирал С.О. Макаров атындағы Теңіз академиясының сырттай бөліміне кеме жүргізуші мамандығы бойынша оқуға түсті. Ол кезде қыздарды күндізгі бөлімге қабылдамайтын. Осы арада кеме кезекшісі жұмысын жалғастырды. Ең қиын кезең жүзу цензі — кемеде 12 ай бойы кемеші немесе тәжірибеден өтуші ретінде жұмыс істеу болды. Бұл ценз жұмыс дипломын алу үшін қажет.
Кемеші ретінде жұмысқа тұру үшін Марина Мурманск қаласындағы Теңіз капитандары қауымдастығына жүгінді. Қолдау алған соң сауда кемесіне екінші сыныпты кемеші болып орналасты. Ол тәжірибелі әріптестерінен үйреніп, швартовка жұмыстарына және палубалық жұмыстарға қатысты. Кейін емтихан тапсырып, бірінші сыныпты кемеші біліктілік куәлігін алды және рөлде тұрып кемені басқарды.
Академиялық және жұмыс дипломдарын алғаннан кейін Марина Старовойтова капитанның үшінші көмекшісі болып жұмысқа орналасты. Арктикадағы күрделі швартовкалардан, өздігінен түсірілетін жүктермен күрделі операциялардан өтіп, теңізшілер арасында беделін еңбекпен қалыптастырды. Марина Старовойтова: «Көлік флоты мені шыңдап, баға жетпес тәжірибе берді. Сол жылдарды және теңіздегі өмірім мені жолықтырған адамдарды үлкен жылылықпен әрі құрметпен еске аламын. Көпшілігімен әлі де байланыстамын, қарым-қатынасымызды сақтап келемін», — деп еске алады.
Кейін Марина атомдық мұзжарғыштарды басқаруды қалады. «Мені мұзжарғыш мамандарының көлік кемелерін мұздан шебер босататыны таңғалдырды. Мұзжарғыштардың қуаты да әсерлі еді. Өзімнен: бұл менің де қолымнан келеді ме? — деп сұрадым. Байқап көруді шештім», — дейді Марина Старовойтова.
Оны «Ямал» атомдық мұзжарғышына жұмысқа қабылдады. Бірақ төменгі қызметтен бастауға тура келді: атомдық мұзжарғыштарда арнайы дағдылар мен шеберлік қажет. Алайда тәлімгерлері көмектесіп, ақыл беріп отырды, сондықтан оқу оңай өтті. Емтихан тапсырып, капитанның екінші көмекшісі, кейін аға көмекшісі болды. Мұзжарғышта аға көмекшілер үшеу болады: біреуі пайдалану қызметіне, екіншісі тұрмыстық қызметке, үшіншісі кеме оқу-жаттығулары мен өртке қарсы жабдықтарға жауап береді.
Марина Старовойтова арнайы капитан болуды мақсат етпеген. Ол үшін ең маңыздысы — өз орнында екенін сезіну, сүйікті ісімен айналысу, ал әрбір сәтті кеме өткізуді үлкен жұмыстың бір бөлігі ретінде көру.
Марина Старовойтова өткен жылдың тамызында, Ресей атом өнеркәсібінің 80 жылдығына арналған салтанатты рәсімде, атомдық мұзжарғыштың капитаны болып тағайындалды. «Арктика — тек мұз бен қар ғана емес, бұл сонымен қатар қатал, айбынды әрі таңғажайып әдемі теңіз. Барлық теңіздер әртүрлі. Біз жиі жұмыс істейтін Кар теңізі — суық, тұман мен дауыл жиі болатын, жылдың көп бөлігінде мұзбен жабылған теңіз. Баренц теңізі — жасыл ақық пен көгілдір реңкті мөлдір хрусталь сияқты, бірақ ол да қатал. Адамның өз мінезі болғаны сияқты әр теңіздің де, мұзжарғыштың да өз мінезі бар», — дейді Марина Старовойтова.
Жаңа капитан қызметті 30 қыркүйекте қабылдады. Марина Старовойтова «Ямал» атомдық мұзжарғышты докқа қою жұмыстарын, жоспарлы жөндеуді және доктан шығаруды басқарды. Одан кейін алғашқы рейс және Арктиканың батыс секторында кемелерді мұз арқылы алып өту болып табылады.
«Ямалдың» жаңа капитанының алдына қойған басты міндеті — жұмысты қауіпсіз әрі тиімді орындау. «Теңізде ешқашан оңай болмайды. Сен бүкіл экипаж бен мұзжарғыш үшін жауаптысың. Бұл барынша жинақылық пен тұрақты зейін қоюды талап етеді», — деп атап өтеді Марина Старовойтова.
Тағы бір маңызды міндет — жақсы жұмыс атмосферасын сақтау. «Мұғалім ретінде мен ынталандырудың әртүрлі әдістерін қолданамын. Бірақ адамдарды тыңдау өте маңызды. Менің экипажым тәжірибелі әрі сауатты, олардың пікірі мен үшін маңызды, біз көп нәрсені талқылаймыз, өйткені командадағы сенім — қауіпсіздіктің негізі», — дейді «Ямал» капитаны. Сонымен қатар Марина Старовойтова адамдардың оны «алғашқы әйел-капитан» ретінде емес, жай ғана капитан ретінде қабылдағанын қалайды.
Марина Старовойтова өзінің жаңа қызметін жеткен белесі ретінде қабылдайды, бірақ мәреге жету емес, керісінше жаңа бастама деп санайды. Алда мұз арқылы жүк кемелерін өткізе отырып, жаңа мәртебеде команданы басқарып, әлі де көп нәрсені үйрену қажет. «Капитан — бұл әкімші, судья, дипломат, психолог және құтқарушы. Ол кеме туы тиесілі мемлекеттің ресми өкілі. Капитан бәрін алдын ала болжай білуі, кез келген жағдайға дайын болуы және кемеде болып жатқан барлық нәрсе үшін жауап беруі тиіс», — дейді Марина.
