“Rosatom” Transarktika transport yo‘lagini yaratish doirasida Arktikada kemachilikni tizimli ravishda rivojlantirib kelmoqda. Bu Shimoliy dengiz yo‘li bo‘ylab yuk oqimini sezilarli darajada oshirishi mumkin. Shu nuqtai nazardan, atom muzyorar floti muhim ahamiyat kasb etadi. Bunday kemaga sardor bo‘lish oson emas. Bu, odatda, erkaklar kasbi deb hisoblanadi. Biroq «Rosatom» bu stereotiplarni buzmoqda: o‘tgan yili Marina Starovoytova dunyodagi birinchi ayol – atom muzyorar kemasi sardori bo‘ldi. Quyida uning hikoyasini so‘zlab beramiz.
Marina Starovoytova birinchi ma’lumoti bo‘yicha rus tili va adabiyoti o‘qituvchisi. Lekin bir kuni tanishlari yosh muallimaga Murmansk dengiz kemachilik kompaniyasi dengizda ishlash uchun ayollarni yollayotganini aytib qolishadi va u ham o‘zini sinab ko‘rishga qaror qiladi. Uning aytishicha, o‘shanda sarguzasht va romantikaga bo‘lgan ishtiyoqi jo‘sh urgan ekan.
Avvaliga u kunduzgi xizmatchi bo‘lib ishladi: tartibni kuzatib turdi, idish-tovoqlarni yuvdi, ovqat uzatdi. Biroq ko‘p o‘tmay dengizni sevishini va kemani o‘zi boshqarishni istashini anglab yetdi.
Marina Starovoytova o‘z orzusini ro‘yobga chiqarish uchun admiral S. O. Makarov nomidagi Dengiz akademiyasining kemasozlik fakultetiga sirtqi bo‘limga o‘qishga kirdi. O‘sha paytda qizlarni kunduzgi bo‘limga qabul qilishmasdi. Shu bilan birga u farrosh bo‘lib ham ishlardi. U uchun eng qiyini suzish senzi — 12 oy davomida kemada matros yoki amaliyotchi sifatida ishlash talabi bo‘ldi. Ishchi diplomini olish uchun senz zarur edi.
Marina matros bo‘lib ishga kirish uchun Murmanskdagi Dengiz sardori uyushmasiga murojaat qildi. Uning nomzodini qo‘llab-quvvatlashdi va u savdo kemasiga ikkinchi toifali matros bo‘lib ishga joylashdi. Tajribali hamkasblaridan ish o‘rgandi, shvartovka (kemani to‘xtash joyiga bog‘lash) va paluba ishlarida qatnashdi. So‘ngra imtihonlarni topshirib, 1-toifali matros malaka guvohnomasini oldi va kemani boshqarib, shturvalda turadigan bo‘ldi.
Marina Starovoytova o‘qish va ish diplomlarini olgach, sardorning uchinchi yordamchisi bo‘lib ishga kirdi. U Arktikadagi shvartovkalar, murakkab o‘z-o‘zini yuk tushirish amaliyotlaridan o‘tib, dengizchilar orasida o‘z mehnati bilan obro‘ orttirdi. “Transport floti meni chiniqtirdi va bebaho tajriba berdi. Dengiz taqdiri ro‘baro‘ qilgan o‘sha yillarni va insonlarni mehr hamda chuqur hurmat bilan eslayman. Ko‘plari bilan hozirgacha gaplashib, aloqani uzmay kelaman”, — deya xotirlaydi Marina Starovoytova.
So‘ngra Marina atom muzyorar kemalarini boshqarishni xohlab qoldi. «Professional muzyorarlar transport kemalarini zargarlik buyumlari bilan teshishi meni hayratga soldi. muzyorarlarning qudrati ham hayratlanarli edi. O‘zimdan so‘rardim: men ham ular kabi uddalay olarmikanman? Sinab ko‘rishga qaror qildim”, — deya hikoya qiladi Marina Starovoytova.
Uni «Yamal» muzyorar kemasiga qabul qilishdi, to‘g‘ri, pasaytirishdi: atom muzyorar kemalarida maxsus malaka va ko‘nikmalar kerak. Ammo ustozlari yordam berib, yo‘l-yo‘riq ko‘rsatib turishdi, shuning uchun o‘qish oson kechdi. Imtihonlarni topshirib, avval sardorning ikkinchi yordamchisi, keyin esa katta yordamchisi bo‘ldi. Muzyorar kemasida bunday yordamchilar uchta bo‘ladi: biri ekspluatatsiya xizmatiga, ikkinchisi maishiy xizmatga, uchinchisi esa kema mashg‘ulotlari va yong‘inga qarshi uskunalarga mas’uldir.
Marina Starovoytova maxsus sardor bo‘lishga intilmagan. Uning aytishicha, o‘z o‘rnida ekanini his qilish, sevimli ishi bilan shug‘ullanish muhimroq. Uning har bir muvaffaqiyatli boshqaruvi esa katta ishlarning bir qismidir.
Marina Starovoytova o‘tgan yilning avgust oyida Rossiya atom sanoatining 80 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimda sardor etib tayinlandi. “Arktika — bu shunchaki muz va qor degani emas, u ayni paytda shafqatsiz, salobatli va aql bovar qilmas darajada go‘zal dengiz hamdir. Hamma dengizlar har xil. Bizga ko‘pincha ishlashga to‘g‘ri keladigan Kara dengizi sovuq, u yerda tez-tez tuman tushib, dovullar bo‘lib turadi, yilning katta qismi muz bilan qoplangan bo‘ladi. Barens dengizi esa moviy gavhar, feruzali billur kabi, lekin u ham qahraton. Xuddi muzyorar va inson singari har bir dengizning ham o‘z fe’l-atvori bor,» – deydi Marina Starovoytova.
Yangi sardor ishni 30-sentyabr kuni qabul qilib oldi. Marina Starovoytova “Yamal”ning dokka qo‘yilishi, rejali ta’mirlanishi va dokdan chiqarilishiga rahbarlik qildi. Shundan so‘ng Arktikaning g‘arbiy sektorida ilk reys amalga oshirildi va kemalar kuzatib qo‘yildi.
«Yamal»ning yangi sardori o‘z oldiga qo‘ygan asosiy vazifa – ishni xavfsiz va samarali bajarish. «Dengizda oson bo‘lmaydi. Siz butun ekipaj va muzyorar kema uchun javobgarsiz. Bu esa o‘ta sinchkovlik va doimiy diqqatni jamlashni talab etadi», — deya ta’kidlaydi Marina Starovoytova.
Yana bir vazifa — yaxshi ish muhitini saqlab turish. “O‘qituvchi sifatida men rag‘batlantirishning turli usullarini qo‘llayman. Ammo odamlarni tinglay bilish juda muhim. Ekipajim tajribali va bilimdon, ularning fikri men uchun qadrli. Biz ko‘p masalalarni muhokama qilamiz, chunki jamoaviy ishonch – xavfsizlik poydevoridir,» – deydi «Yamal» kapitani. Shuningdek, Marina Starovoytova unda «birinchi ayol-sardor»ni emas, balki shunchaki sardorni ko‘rishni xohlaydi.
Marinaning o‘zi yangi lavozimini zabt etilgan cho‘qqi, biroq marra emas, aksincha, yangi bir boshlanish deb biladi. Endi u yangi maqomda jamoaga boshchilik qilib, yuk kemalarini muzliklar orasidan olib o‘tish kabi ko‘p narsalarni o‘rganishi kerak. «Sardor – bu ma’mur, hakam, diplomat, psixolog va qutqaruvchi. U bayroqdor davlatning rasmiy vakili. Sardor hamma narsani oldindan ko‘ra bilishi, har qanday vaziyatga tayyor turishi va kemada sodir bo‘ladigan barcha narsalar uchun javobgar bo‘lishi lozim”, — deydi Marina.
