«Росатом» әлемдегі ең қуатты салынып жатқан атомдық мұзжарғыш — «Россия» үшін белсенді аймақты дайындады, Өзбекстандағы зерттеу реакторына және Үндістандағы «Куданкулам» АЭС-на жаңартылған ядролық отын жеткізді, сондай-ақ жоғары температуралы газбен салқындатылатын реакторға (ЖТГСР) арналған отынды экстремалды жағдайларда сынақтан өткізді. Бұл оқиғалардың барлығы жаңа атом технологияларын жасау және жетілдіру жолындағы, жаңа технологиялық тәртіпке жеткізетін қадамдар болып табылады.
2025 жылдың соңында атом саласының тарихында алғаш рет «Россия» атомдық мұзжарғышына орнатылатын РИТМ-400 реакторлық қондырғысының біріншісі үшін белсенді аймақ дайындалып, қабылдау сынақтарынан өтті. РИТМ-400 типті екі реакторға орыс батырларының есімдері берілді — «Илья Муромец» және «Добрыня Никитич». Әрқайсысының жылулық қуаты — 315 МВт, бұл әлемдегі кез келген кеме реакторлық қондырғысынан жоғары.
«Россия» атомдық мұзжарғышы — 10510 жобасының бас мұзжарғышы. Мұзжарғыштың жалпы қуаты (біліктерде) 120 МВт болады, бұл кемеге қалыңдығы төрт метрден асатын мұздан өтуге мүмкіндік береді. Пайдалануға берілгеннен кейін «Россия» Солтүстік теңіз жолы бойынша жыл бойы үздіксіз шолуды қамтамасыз етеді.
«Росатом» Өзбекстандағы ССР-СЖ (су-сулы типті, сериялық, жаңғыртылған) зерттеу реакторы үшін ядролық отынның жаңа жаңғыртуын жеткізді. Отын кассеталарын өндіруде жоғары тығыздықты уранды және уран-силицидті отын қолданылды. Стандартты отынмен салыстырғанда, оның тұтынушылық сипаттамалары жоғары: уран концентрациясының көбірек болуына байланысты реактордың отындық науқанының ұзақтығы артады.
Зерттеу реакторына ядролық отын жеткізу — «Росатом» мен Өзбекстан арасындағы кең ауқымды ынтымақтастықтың бір бөлігі. Еске сала кетсек, тараптар Өзбекстанның Жизақ облысында ресейлік РИТМ-200Н жобасындағы реакторлармен салынатын атом станциясының бірінші блогының іргетасына бетон құюға дайындық жүргізуде: 2024 жылғы мамырда қол қойылған келісім әлемде алғаш рет шағын қуатты атом электр станциясын салуға арналған экспорттық шарт болды (сонымен қатар ресейлік жобадағы ірі қуатты энергетикалық блоктар салу мәселесі де пысықталуда).
«Росатом» жоғары температуралы газбен салқындатылатын реакторға (ЖТГСР) арналған отын үлгілерін экстремалды жағдайларда сынақтан өткізуді аяқтады. «Росатом» ғалымдары әзірлеген, көлемі бойынша біркелкі таралған сфералық микротвэлдері бар графит цилиндрлері алдымен қалыпты жағдайларда ауыр атомдардың (а.а.) 4%, 8% және 12% күйіп-жану тереңдігіне дейін сәулелендірілді. Күйіп-жануы 4% және 8% а.а. болатын компактілер кейін 1600 °C шамасындағы температурада 500 сағаттан астам уақыт сәулелендірілді. Сонымен қатар, күйіп-жануы 8% а.а. болатын ЖТГСР отынының үлгілері шамамен 1700 °C температурада 380 сағаттан астам уақыт сәулелендірілді.
«Реакторлық тәжірибелер мен кешенді реактордан кейінгі зерттеулер 2021 жылдан бері ЖТГСР отынын есептік-тәжірибелік негіздеу бағдарламасы аясында жинақталған тәжірибелік деректер ауқымын толықтырады. Біз ЖТГСР реакторлық қондырғысы жобасында көзделген отандық микросфералық отынды пайдалану бөлігіндегі ең жоғары жобалық шектердің расталғаны туралы негізді түрде айта аламыз», — деп атап өтті «Концерн Росэнергоатом» АҚ атынан жұмыстардың кураторы Федор Григорьев.
Желтоқсан айында «Росатом» әуе рейсімен «Куданкулам» АЭС-тің № 3 энергетикалық блогындағы ВВЭР-1000 реакторын бастапқы жүктеуге арналған ядролық отынның алғашқы партиясын жеткізді. «Куданкулам» станциясының үшінші энергетикалық блогы тарихта алғаш рет ВВЭР-1000 реакторы бірден 18 айлық циклде жұмыс істей бастайтын блок болады. Бұған дейін «Куданкулам» АЭС-тің алғашқы екі энергетикалық блогы 12 айлық циклден 18 айлық циклге ауыстырылған еді. Бұл ТВС-2М жетілдірілген конструкциялы ядролық отынды жеткізу арқасында мүмкін болды. Ол қатаң конструкциясы, жаңа буындағы антидебриздік сүзгісі және уран массасының көптігі есебінен энергетикалық блоктарды неғұрлым сенімді әрі үнемді пайдалануды қамтамасыз етеді.
«Инженерлік шешім» номинациясы бойынша «Вызов» сыйлығы Бочваров атындағы институт қызметкерлері Михаил Скупов пен Алексей Глушенковке нитридті ядролық отынды өнеркәсіптік өндіру технологиясын жасағаны үшін берілді. Бұл отын IV буын жүйесіндегі қорғасын жылутасығышы бар БРЕСТ-ОД-300 реакторында пайдаланылатын болады.
Осы жаңалықтардың барлығы «Росатомның» ғылыми және технологиялық ізденістің алдыңғы шебінде тұрғанын, қауіпсіз әрі экономикалық тұрғыдан тиімді электр энергиясын өндіруді және ғылыми зерттеулерді қамтамасыз ететін ядролық отынды жүйелі әрі дәйекті түрде жасап, жетілдіріп отырғанын дәлелдейді.
