Rusya, küresel kuantum pazarında önemli bir oyuncu. Rus bilim insanları, onlarca kübit içeren kuantum işlem birimleri oluşturarak ve model problemler için ilk hesaplamaları yaparak dikkat çekici başarılar elde ettiler. Kuantum hesaplama geliştirme için ulusal yol haritasından sorumlu olan Rosatom, Rus ve uluslararası ortaklarla ittifaklar kuruyor.
Kuantum bilgisayarların potansiyel olarak klasik bilgisayarlara kıyasla çok daha umut vadeden özelliklerden biri de işlem hızıdır. Kuantum bilgisayarların işlediği en küçük bilgi birimi kübittir. İki klasik bit herhangi bir anda yalnızca dört değerden birini (00, 01, 10, 11) alabilirken, iki kübit aynı anda bu durumların hepsinde bulunabilir; bu durum da süperpozisyon olarak bilinir.
Kuantum paralelliği bu temel özelliğe dayanır. Klasik bir bilgisayar, bir algoritmayı bir seferde yalnızca bir girdi veri kümesi için çalıştırabilir. Kuantum bilgisayar, tüm olası girdi değerlerinin süperpozisyonu ile beslenirse, işlemi bunların tümü için aynı anda gerçekleştirir. Süperpozisyon ve bunun sonucunda ortaya çıkan paralellik sayesinde, kuantum bilgisayarlar sıradan bilgisayarlardan çok daha hızlı hesaplamalar yapabilir. Kuantum işlem birimi ne kadar büyükse, paralellik o kadar yüksek olur. Süperpozisyonda olan ‘n’ kuantum bitlik bir sistem, aynı anda ‘2n’ durumun tümünde bulunur.
Bu nedenle, kuantum işlem birimleri özellikle belirli hesaplama türleri için etkilidir. Bunlara örnek olarak, çok sayıda parametreyle en uygun kombinasyonları bulmak için birçok seçeneği sıralamayı içeren görevler verilebilir. Uygulama alanları ilaç ve malzeme biliminden lojistik ve siber güvenliğe kadar uzanıyor. Bu tür sorunlara yönelik çözümler, yapay zekanın geliştirilmesi, ultra hassas ölçümlerin oluşturulması, üretim süreçlerinin optimizasyonu ve daha fazlası için gereklidir.
Şimdilik, kuantum işlemcilerini gerçek dünya işlerini çözmede kullanmaya yönelik ilk girişimler dünya çapında yapılıyor. Şimdiden bazı münferit başarılar elde edildi.
Rusya, iyonlar, soğuk atomlar, süperiletkenler ve fotonlar olmak üzere dört fiziksel platformda kuantum bilgisayar üreten az sayıdaki ülkeden biri. Çoğu ülke yalnızca bir veya iki platform geliştirir.
Rus bilim insanları kuantum işlem birimleri oluşturmada dikkat çekici başarılar elde ettiler. Örneğin, iterbiyum iyonları kullanılarak 70 kübitlik bir bilgisayar üretildi. Kalsiyum iyonları ve soğuk atomlara dayalı bilgisayarlar 72 kübite ulaştı. Süper iletken bir işlemcide 16, fotonik bir işlemcide ise 35 fluksonyum kübiti bulunuyor.
Bir diğer önemli alan ise pratik sorunları çözmek için özel algoritmalar olan kuantum yazılımlarıdır. Rus bilim insanları 43 algoritma geliştirdi. Yedi nükleer sanayi kuruluşu, model sorunları çözmek için tesislerinde kuantum algoritmalarını test ediyor. Örneğin, kapalı nükleer yakıt döngüsüne sahip dördüncü nesil bir enerji üretim tesisi inşa etmeyi içeren Proryv (Atılım) projesi için bir model ısı transferi problemi çözüldü. Hesaplamalar, bulut tabanlı bir kuantum hesaplama platformu kullanılarak 50 kübitlik bir iyon kuantum bilgisayarında yapıldı.
Portföyde toplamda üretim süreçlerinin optimizasyonuna yönelik yedi proje, modelleme sorunlarının çözümüne yönelik on iki proje ve veri analitiğiyle ilgili dört proje yer alıyor.
Yaklaşık on ülke, Rusya’nın kuantum hesaplama alanındaki gelişmelerine ilgi gösteriyor. Bu durum, Rusya’da bu teknolojilerin hızlı gelişimi (on yıl önce, ülkede birkaç kübit içeren tek bir kuantum işlem birimi bile yoktu) ve geliştirme verimliliği göz önüne alındığında şaşırtıcı değil. Kuantum hesaplama için devlet programı fonlaması açısından dünyada 11. sırada yer alan Rusya, en somut sonuçları gösteren ülkelerden biri ve lider ülkeler olan ABD ve Çin’e yaklaşıyor. Buna, yeteneklerin genişliğini de eklemek gerekiyor. Ulusal üniversitelerden ve araştırma enstitülerinden araştırma ekipleri, kuantum bilgisayarların geliştirilmesine katılıyor ve örneğin hem iterbiyum hem de kalsiyum bazlı iyon işlemcilerinin eş zamanlı geliştirilmesine olanak sağlıyor.
Rusya ve elbette Rosatom, kuantum alanında diğer ülkelerle iş birliğini artırmaya hazır. Bu çalışmaları kolaylaştırmak için Rosatom, Bilim ve Yüksek Öğretim Bakanlığı ve Dijital Gelişim, İletişim ve Kitle İletişimi Bakanlığı, Nisan 2026’da Moskova’da ilk BRICS Kuantum Teknolojileri Forumu’nu düzenleyecek.
Üye ülkeler ve ortak ülkelerden bilim camiası temsilcileri, hükümet yetkilileri ve iş dünyası temsilcileri foruma katılmaya davet edildiler. BRICS bünyesindeki tek iş birliği alanının, uygulamalı kuantum çözümlerinin geliştirilmesini hızlandırması ve örgütün küresel bir teknoloji merkezi olarak konumunu güçlendirmesi bekleniyor. Rosatom’da Kuantum Teknolojileri Direktörü Ekaterina Solntseva, “2025 yılında bilim insanlarımız, ülkenin kuantum araştırmaları ve kuantum bilgisayar prototiplerinin geliştirilmesindeki istikrarlı konumunu teyit etti. Sahip olduğumuz yüksek potansiyelle, ileri teknolojilere adil ve açık erişimi güçlü bir şekilde savunuyoruz, çünkü bilimsel ve teknolojik ilerlemenin nihai amacı, dünya çapında yaşam kalitesini iyileştirmektir” dedi.
