24 Mart’ta, Özbekistan’ın nükleer güç santralinin inşaatının resmi olarak başlaması için temel hazırlığı amacıyla sahada betonarme temel çalışmaları başladı. Aynı gün, Rosatom Genel Müdürü Aleksey Likhachev ve Uzatom Müdürü Azim Akhmedkhadjaev, Özbekistan ve Rosatom arasındaki iş birliğini artıran belgeleri imzaladılar.
Cizzak Bölgesi’nin Fariş ilçesindeki inşaat sahasında, RITM-200N küçük modüler reaktör (SMR) ile donatılacak ilk güç ünitesi için beton temel çalışmaları başladı. İşçiler temelin düzeltilmesi çalışmalarını yapıyor, su yalıtım ve topraklama sistemlerini kuruyor. Bu aşamada yaklaşık 900 metreküp beton dökülecek. Daha önce Uzatom, iki adet RITM-200N reaktörünün yerleştirilmesi için şantiye lisansı almıştı. Nükleer ada binalarının temel döşemesi için ilk betonun bu yılın sonlarına doğru dökülmesi planlanıyor. Reaktörün üretimi de paralel olarak yapılıyor.
Özbekistan’daki nükleer güç santrali, tek bir alanda iki farklı tipte güç ünitesine ev sahipliği yapacak dünyadaki ilk santral olacak: VVER-1000 reaktörlü iki adet 1.000 MW’lık ünite ve RITM-200N SMR reaktörlü iki adet 55 MW’lık ünite. Bu yapılandırma, nükleer güç santrali inşaat sözleşmesine eklenen bir ek maddeyle resmileştirildi. Sözleşme, beton temel hazırlıklarının başladığı gün Rosatom Genel Müdürü Aleksey Likhachev ve Uzatom Müdürü Azim Akhmedkhadjaev tarafından imzalandı.
Tam kapasiteyle çalıştığında, dört ünite yılda yaklaşık 17,2 milyar kWh elektrik üretecek ve Özbekistan’ın toplam elektrik tüketiminin %14’ünü karşılayacak. Bu, ülkenin büyük şehirleri olan Taşkent, Semerkant ve Buhara’ya elektrik sağlamaya neredeyse yetecek bir miktar. Farklı kapasitelere sahip ünitelerin birleşimi hem temel yükü hem de maksimum talebi karşılayacak. Ortak santral altyapısı, sermaye ve işletme maliyetlerini azaltacak.
Aleksey Likhachev ve Azim Akhmedkhadjaev ayrıca nükleer ve ilgili sektörlerde iş birliği için bir yol haritası imzaladılar. Bu yol haritası, nükleer güç santrali inşaatı sırasında personel eğitimi, santralin yakınında bir nükleer santral kasabası kurulması ve günümüz nükleer teknolojileri hakkında kamuoyunu bilgilendirme kampanyaları gibi ikili iş birliğinin temel alanlarını ana hatlarıyla belirtiyor. Aynı gün, iki ülkenin cumhurbaşkanları telefon görüşmesinde nükleer güç santrali inşaatını ele aldılar.
Rosatom, nükleer güç santralinin yakınında konforlu ve modern bir kasaba inşa etmenin yanı sıra burayı nükleer tıp, malzeme bilimi ve tohum, gıda ürünleri ve tıbbi cihazların işlenmesi için ışınlama çözümlerinin geliştirilmesi merkezi haline getirmeyi öneriyor. Çok fonksiyonlu ışınlama merkezlerinin kurulmasına yönelik bir iş birliği mutabakatı Haziran 2025’te imzalandı.
Özbekistan, çeşitli alanlarda Rosatom ile uzun süredir iş birliği yapıyor. Örneğin, Rosatom’un amiral gemisi niteliğindeki Ulusal Nükleer Araştırma Üniversitesi’nin (MEPhI) bir şubesi 2019 yılında Taşkent’te açıldı ve bu yıl, Özbek mezunlar Rosatom Teknik Akademisi’nde ilk stajlarını yaptılar. Rosatom’un Yakıt Bölümü, Özbekistan Bilimler Akademisi Nükleer Fizik Enstitüsü’nde kurulu araştırma reaktörü için yakıt tedarik ediyor. Ayrıca nükleer güç santrallerinin devre dışı bırakılması ve radyoaktif atık yönetimi konularında da iş birliği yapıyorlar. Dahası, enstitü, Rosatom’un Dimitrovgrad’da inşa ettiği MBIR Dördüncü Nesil çok amaçlı araştırma reaktörünü işletecek uluslararası konsorsiyuma katıldı.
1.000 MW kapasiteli VVER-1000 reaktör üniteleri, Rusya ve birçok yabancı ülkede verimli ve güvenilir olduklarını kanıtladı. Örneğin, Çin’in Tianwan Nükleer Güç Santrali’nde devreye alınan dört güç ünitesi, belirli parametreler açısından birçok kez dünyanın en güvenli güç üniteleri olarak kabul edildi. Hindistan’ın Kudankulam Nükleer Güç Santrali’ndeki ilk iki VVER-1000 ünitesi, ülkenin ulusal elektrik şebekesine 100 milyar kWh elektrik sağlayarak, tasarım sınırlarının ötesinde bir verimlilik sergiledi.
RITM-200N reaktörü, nükleer buzkıranlar, yüzer güç üniteleri ve karada kurulu küçük nükleer güç santralleri için geliştirilen RITM-200 reaktör ailesine aittir. RITM-200 tasarımı, azaltılmış boyutlara sahip entegre bir buhar üretim bölümü, yenilikçi yüksek enerjili bir çekirdek ve kompakt bir ısı değiştirici yüzeyine sahip bir buhar jeneratörü içerir. Enstrümantasyon ve kontrol sistemleri ile güvenlik sistemleri en son standartlara uygundur ve doğal güvenlik, çevre uyumluluğu, bakım kolaylığı ve diğer kullanıcı dostu özellikler sunar.
