Vengriyadagi «Paksh» atom elektr stansiyasining 5-energobloki poydevor plitasiga dastlabki beton quyish 2026-yil 5-fevralda boshlanadi. Yangi AES 1980-yillardan buyon ishlab kelayotgan bloklar o‘rnini egallaydi va mamlakat aholisi hamda sanoatini toza, ishonchli va arzon atom elektr energiyasi bilan ta’minlashni davom ettiradi.
Birinchi beton quyilishi boshlanishi bilan, blok MAGATE tasnifiga ko‘ra «qurilayotgan» maqomiga o‘tdi. «Rosatom» bosh direktori Aleksey Lixachev bu voqeaga shunday izoh berdi: «Bu kun Vengriya, Rossiya va butun jahon atom hamjamiyati uchun g‘oyat muhim ahamiyatga ega.»
5-blok 1960-yillarda boshlanib, Vengriya va Rossiya (ilgari Sovet Ittifoqi) atom mutaxassislari o‘rtasidagi hamkorlikning davomi hisoblanadi. 1982-yildan 1987-yilgacha «Paksh» atom elektr stansiyasida Rossiya loyihasidagi VVER-440 reaktorlariga ega to‘rtta energiya bloki Vengriya elektr tarmog‘iga ulangan. Hozirda ular nominal quvvatdan yuqori, kuchaytirilgan rejimda ishlab, mamlakatda iste’mol qilinadigan elektr energiyasining qariyb 47 foizini ta’minlamoqda. «Paksh»ning umumiy quvvati 2400 MVt bo‘lgan ikkinchi navbati III+ avlod VVER-1200 reaktorlariga ega ikkita blokdan tashkil topadi.
«Atom elektr stansiyalarini qurishda birinchi bo‘lib muvaffaqiyatga erishgan mamlakat eng raqobatbardosh bo‘ladi. Vengriya ana shunday mamlakatlardan biri: «Paksh» atom elektr stansiyasining ikkinchi bosqichi – Yevropadagi eng yirik va zamonaviy loyiha bo‘lib, yadroviy renessansning bayroqdoridir», – deb ta’kidladi Vengriya tashqi iqtisodiy aloqalar va tashqi ishlar vaziri Peter Siyyarto. – «Bu stansiya uzoq muddatli energetik xavfsizlikning kafolati bo‘ladi. «Paksh»dagi yangi bloklar tufayli Vengriya mamlakat uchun zarur bo‘lgan elektr energiyasining 70 foizigacha qismini mustaqil ravishda ishlab chiqarish imkoniyatiga ega bo‘ladi, bu esa xalqaro bozorlardagi narxlar tebranishiga bog‘liqlikni sezilarli darajada kamaytiradi.»
«Paksh-2» loyihasi jahon atom hamjamiyati uchun ham muhim ahamiyatga ega. «Biz MAGATEning qurilayotgan loyihalarimizga ko‘rsatayotgan homiyligini va uning bosh direktori Rafael Grossining shaxsan ishtirok etishini juda qadrlaymiz,» deya e’tirof etdi Aleksey Lixachyov.
VVER-1200 bloklarini qurish uchun asosiy ruxsatnomani Vengriya nazorat organi – Vengriya atom energiyasi agentligi (OAN) 2022-yilning avgust oyida bergan. Shu ruxsatnoma asosida kelajakdagi energoblok uchun ishchi chuqurlik qazilgan. 2025-yil noyabr oyida nazorat organi birinchi beton quyish va yadro orolchasi inshootlarini barpo etishga ruxsat berdi.
5-blokning poydevor plitasiga qariyb 9 ming tonna armaturali buyumlar va 43 000 kub metr beton aralashmasi joylashtiriladi. Ishlar uzluksiz davom etadi. Betonlash ishlari 2026-yil oxirigacha olib boriladi. Shundan so‘ng reaktor binosining ichki va tashqi himoya qobiqlarini qurish hamda uskunalarni o‘rnatish boshlanadi. Dastlab eritma «tutqichi» o‘rnatiladi, u qurilish maydonchasiga olib kelingan. Bu III+ avlod reaktorli AESning passiv xavfsizlik tizimlarining eng muhim qismidir. Ushbu konstruksiya avariya yuz berganda reaktorning faol zonasi suyuqlanmasini cheklash uchun xizmat qiladi.
«Rosatom» metallurglari 2024-yil aprel oyida «Paksh-2» uchun reaktorlar ishlab chiqarishni boshladilar. Ular bir yo‘la ikkala energiya bloki uchun zarur bo‘lgan barcha quyma zagotovkalarni tayyorladilar. Jami 36 ta zagotovka quyildi, ularning umumiy og‘irligi 3440 tonnani tashkil etdi.
«Rosatom» Vengriya buyurtmachisi bilan yaqindan hamkorlik olib bormoqda. «Bu yerda buyurtmachi litsenziat sifatida juda kuchli bo‘lib, nazorat organi bilan muloqotni, ruxsatnomalarni olishni va texnik masalalarni himoya qilishni o‘z zimmasiga oladi. Biz buyurtmachi va nazorat organi bilan bir jamoa bo‘lib ishlaymiz, bu esa juda samarali strategiya hisoblanadi. Hozirda bizda nafaqat rahbarlar darajasida, balki ishchi guruhlar darajasida ham muntazam uchrashuvlar o‘tkazilmoqda», – dedi ASE vitse-prezidenti, «Paksh-2» AES qurilishi loyihasi direktori Vitaliy Polyanin «Strana Rosatom» gazetasiga bergan intervyusida. – «Hamma tushunadi: ochiq va to‘g‘ridan-to‘g‘ri axborot almashish maqsadlarga erishishga yordam beradi. Eng muhimi, Vengriya tomoni reaktor bloklarini qurishdan juda manfaatdor, bu esa loyihani faol qo‘llab-quvvatlashda namoyon bo‘lmoqda.»
«Paksh-2» atom elektr stansiyasining qurilishi Vengriya aholisi uchun elektr energiyasi narxlarini past darajada saqlab qolish, elektromobillar uchun yangi quvvatlarni ta’minlash, iqtisodiyotni raqamlashtirish hamda ma’lumotlarni qayta ishlash va sun’iy intellektni joriy etish uchun ma’lumotlar markazlarini yaratish imkoniyatidir. Bundan tashqari, bu Vengriya kompaniyalari uchun yangi ko‘nikmalar va imkoniyatlar demakdir: «Paksh-2″da ishlash tajribasini orttirgan holda, ular «Rosatom»ning boshqa atom loyihalarida, jumladan Serbiyadagi loyihalarda ham ishtirok etishlari mumkin. «Menimcha, ertami-kechmi Serbiyada atom elektr stansiyasini qurish to‘g‘risidagi qaror qabul qilinadi. Biz o‘z takliflarimizni Serbiya rahbariyatiga yetkazish va bu takliflarning Serbiya sanoati hamda serb xalqi uchun afzalliklarini iloji boricha to‘liq va batafsil tarzda taqdim etish uchun barcha choralarni ko‘ramiz,» – dedi Aleksey Lixachev Serbiya ommaviy axborot vositalarining savoliga javob berar ekan. Uning ta’kidlashicha, Yevropa markazidagi atom-energetika klasteri kelajakda ikki mamlakatning hududiy yaqinligi va Dunaydan transport yo‘li sifatida foydalanish imkoniyati tufayli juda ham talab yuqori bo‘lishi mumkin.
