Rusya nükleer endüstrisi 2025 yılında 80. yıl dönümünü kutladı. Kutlamanın ana teması olan “Gurur. İlham. Hayal”, bu özel günün ruhunu yansıtıyordu: önceki nesillerin başarılarından duyulan gurur, bugünkü başarılardan alınan ilham ve nükleer teknolojilerin açtığı yeni olanakların hayali. Önümüzdeki yol, kuantum bilgisayarların geliştirilmesini, Kuzey Denizi Rotası’nın geliştirilmesini, uzayın keşfedilmesini ve en önemlisi, nükleer yakıt döngüsünü kapatmak üzere tasarlanmış Dördüncü Nesil sistemlere odaklanan yeni inşaat projelerinin ilerletilmesini içeriyor.
Yıl dönümü kutlamalarının en önemli etkinliği, 118 ülkeden 20 binden fazla katılımcıyı bir araya getiren Dünya Atom Haftası (WAW) forumuydu. Katılımcılar arasında devlet başkanları, küresel nükleer örgütlerin liderleri, uzmanlar, diplomatlar, öğrenciler, girişimciler ve daha birçok kişi yer aldı. Forumda, Rusya ve müttefik ülkelerin nükleer sanayilerinin başarılarının sergilendiği bir sergi, “İlk Önce Bilgi” eğitim maratonu ve ikinci “Sınır Tanımayan Kompozitler” gençlik festivali düzenlendi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, forumda yaptığı konuşmada, “Bugün, sadece Rusya’nın tüm nükleer teknoloji zincirinde uçtan uca yetkinliklere sahip olduğunu ve Rus tasarımlarına göre inşa edilen nükleer güç santrallerinin güvenlikleri ve dayanıklılıkları sayesinde dünyada en çok aranan santraller olduğunu gururla söyleyebiliriz” dedi.
Yıl dönümünü kutlamak için, atomun modern kuantum mekanik modelinden ilham alan yeni bir görsel kimlik tanıtıldı. Bu modelde, çekirdeği çevreleyen elektronlar, kuantum mekaniğinde olasılık bulutu olarak tanımlanan hem parçacık hem de dalga benzeri davranış sergiler. Bu modeller doğası gereği çeşitlidir ve genellikle karmaşık çiçeklere veya kelebeklere benzer.
Kuantum bilgisayarlar
Rosatom, birden fazla fiziksel platformda kuantum işlem birimleri (QPU) geliştirmekle meşgul. Kuantum hesaplama hakkında daha derinlemesine bilgi edinmek için AtomPro podcast’inde İkinci Kuantum Devrimi bölümünü dinleyin. Yıl sonunda, Rosatom’un Kuantum Projesi bünyesindeki araştırma ekipleri doğrulama deneylerini başarıyla tamamladı. İyon tabanlı QPU’lar geliştiren -biri iterbiyum, diğeri kalsiyum kullanan- iki ekip 70 kübitlik kuantum bilgisayar prototiplerini sunarak, bunlar üzerinde bir ve iki kübitlik işlemler gerçekleştirdi. İterbiyum iyon prototipi yüksek operasyonel doğruluk oranları gösterdi: tek kübitlik kapılar için %99,98 ve iki kübitlik kapılar için %96,1.
Günler sonra, Moskova Devlet Üniversitesi Fizik Bölümü’ndeki Kuantum Teknoloji Merkezi’nden (aynı zamanda Kuantum Projesi’nin bir parçası olan) bir araştırma grubu, prototip rubidyum nötr atomlu kuantum bilgisayarını 72 kübite kadar ölçeklendirdi ve iki kübitlik geçit doğruluğunu %94’e çıkardı.
Yüzyıl veya daha uzun bir süre sonrasını düşünmek, nükleer endüstrinin doğasında vardır. Rosatom, 60 yıllık tasarım ömrüne sahip ve ömrü daha da uzatılabilen enerji santralleri inşa ediyor. İnşaat ve devre dışı bırakma süreçlerini de hesaba katarsak, yaşam döngüleri yaklaşık bir yüzyılı kapsıyor.
Rusya’da, Rosatom, III+ nesil altı büyük enerji santrali inşa ediyor. Ayrıca Murmansk bölgesinde, her biri 600 MW kapasiteli yenilikçi VVER-S reaktörlerine sahip Kola II Nükleer Güç Santrali’nin (NGS) iki güç ünitesinin inşasına da başlandı.
Yurt dışında da inşaat faaliyetleri aynı derecede aktif. Bangladeş’te Ruppur NGS 1. Güç Ünitesi reaktörüne yakıt yükleme işlemi başladı. Mısır’da El Dabaa NGS 1. Güç Ünitesi’nde reaktör basınç kabı monte edildi. Akkuyu NGS 4. Güç Ünitesi’nin şantiyesine reaktör basınç kabı teslim edildi. Macaristan, Paks NGS 5. Güç Ünitesi’nde ilk beton dökümü için izin verdi. Özbekistan ve Kazakistan’da büyük enerji santralleri inşa etmek için anlaşmalar imzalandı.
Küresel nükleer endüstrisi için kritik bir hedef, Dördüncü Nesil sistemlerin geliştirilmesidir. Seversk’te (Tomsk Bölgesi), BREST-OD-300 kurşun soğutmalı hızlı nötron reaktörüne sahip bir enerji ünitesinin inşaatı devam ediyor. 2025 yılında, işçiler reaktörün nükleer yakıtı barındıracak olan merkezi boşluğunun metal kabuğunu yerleştirdiler ve çevredeki çevresel boşluk kabuklarını konumlandırdılar. Bu reaktör için türünün ilk örneği olan, sıvı sodyum alt tabakalı karışık uranyum-plütonyum nitrür (MUPN) yakıtı üretildi. Güç ünitesi için analitik bir simülatör devreye alındı ve tam kapsamlı bir simülatör kapsamlı testlerden geçti; Nisan 2026’ya kadar modifiye edilip ince ayarlandıktan sonra Seversk’e gönderilecek.
Rosatom ayrıca Sverdlovsk Bölgesi’ndeki Beloyarsk Nükleer Güç Santrali’nde BN-1200M sodyum soğutmalı hızlı reaktöre sahip 4. Nesil sistem – 5. Güç Ünitesi de inşa edecek. Bu inşaat projesi için hazırlıklar çoktan başladı. Bu tesis için yakıt üreticisi olarak Madencilik ve Kimya Fabrikası seçildi: bu fabrika BN-1200M reaktörünün çalışacağı karışık uranyum-plütonyum oksit (MOX) yakıtı üretiminde geniş deneyime sahip.
Yeni Küçük Modüler Reaktör (SMR) enerji ünitelerinin geliştirilmesi de küresel öneme sahip. Rosatom, Yakutistan’da bir SMR santrali projesi üzerinde çalışıyor. Özbekistan’da, RITM-200N reaktörlerine sahip ilk denizaşırı SMR santralinin reaktör inşası için kazı çalışmaları başladı. Rosatom, Özbekistan’a gönderilecek olan ilk reaktör basınç kabı için çelik kütüklerin üretimini çoktan başlattı.
Dağıstan’daki Novolakskaya Rüzgar Enerji Santrali’nin ilk aşaması, Aralık 2025’te Rusya ulusal şebekesine elektrik sağlamaya başladı. Mevcut 152,5 MW kapasiteye sahip santral, ikinci aşamanın tamamlanmasıyla 300 MW’a ulaşarak yıllık ortalama 879 milyon kWh üretim sağlayacak. Rosatom’un rüzgar enerji santrallerinin toplam kapasitesi 1,2 GW’a ulaştı.
Rosatom, Kırgızistan’ın Issık-Kul Bölgesi’ndeki Kok-Moinok Rüzgar Çiftliği’nin (100 MW) inşaatı için ilk bileşenleri (rüzgar türbini gövdeleri, göbekleri, jeneratörler, kuleler ve kanatlar) tedarik etti.
Rosatom, Tanzanya’da çıkarma ve işleme teknolojilerini test etmek amacıyla Nyota yatağında (Mkuju Nehri Projesi) pilot bir uranyum işleme tesisi kurdu. Elde edilen veriler, yılda 3.000 tona kadar uranyum kapasitesine sahip tam ölçekli bir uranyum işleme tesisi için mühendislik kararlarına ışık tutacak.
Rusya’da, Kurgan Bölgesi’ndeki Dobrovolnoye yatağının geliştirilmesine başlandı ve uranyum madencilik şirketi Dalur ilk uranyum ürünleri partisini sevk etti.
Kasım 2025’te, altıncı Proje 22220 nükleer buzkıran gemisi Stalingrad’ın omurgası kızağa konuldu. Bu serinin dört buzkıran gemisi halihazırda Arktik’te faaliyet göstererek, buzkıran refakat gemileri olma durumlarını kanıtladı.
2025 yılında, Kuzey Denizi Rotası (NSR) üzerinden 23 transit sefer tamamlandı (2024 yılında bu sayı 14’tü). Transit kargo hacmi %3,82 artarak rekor seviye olan 3,2 milyon tona ulaştı. Çin’den Avrupa’ya NSR üzerinden gerçekleştirilen ilk transit konteyner seferinin başarıyla tamamlanması bir dönüm noktası oldu. 25.000 ton kargo taşıyan bir konteyner gemisi, Ningbo’den (Çin) Felixstowe’ye (İngiltere) güney rotası üzerinden 40 günde yapılan yolculuğu sadece 21 günde tamamladı. NSR hakkında daha fazla bilgi için AtomPro podcast’ini dinleyebilirsiniz.
Bir diğer önemli gösterge: Rosatom şirketleri, Rus nükleer buzkıran filosu için, 2025 yılının sonuna kadar 12 adet RITM serisi reaktör üretmişti. Daha fazlası da yolda: buzkıranlar ve karada konuşlu/yüzer güç üniteleri için 14 adet küçük reaktör çeşitli üretim aşamalarında bulunuyor. 2025 yılında, RITM-200 bileşenlerinin üretiminde 3D baskı teknolojisi kullanılmaya başlandı. Deniz reaktör tesisi için bir pompa parçası, eklemeli üretim yöntemi kullanılarak üretildi ve bu uygulama reaktör yapımında daha da yaygınlaşacak.
Rosatom araştırmacıları, en az 6 N itme kuvveti ve en az 100 km/s özgül itkiye sahip, manyetoplazma hızlandırıcıya dayalı bir plazma itme motorunun laboratuvar prototipini geliştirdi. Motor, darbeli modda çalışırken, mevcut hiçbir teknolojinin ulaşamadığı ortalama 300 kW güç üretiyor. Bu tür motorlar, uzay araçlarını çok yüksek hızlara çıkarabilir ve yakıtı onlarca kat daha verimli kullanabilir; bu da Mars misyonunun süresini 6-9 aydan 30-60 güne indirebilir.
Ayrıca Rosatom, termal deformasyona dayanıklı izotropik ve mezofaz zift temelli uzay endüstrisi için karbon fiber geliştiriyor. Bu, özel ekipmanlarda kullanılan kompozit malzemelerin performansını önemli ölçüde artıracak. Bu fiberin benzersiz özellikleri, büyük uydu sistemi reflektörleri, uzun süreli uzay istasyonları ve derin uzay görevleri için yapısal elemanlar ve radyatör panelleri, yörünge yapıları ve yüksek termal iletkenliğe sahip karbon-karbon kompozitlere dayalı ısı uzaklaştırma sistemleri oluşturmak için değerli olacaktır.
Uluslararası Termonükleer Deneysel Reaktör’ün (ITER) temel teşhis sistemlerinin vakum, termal ve fonksiyonel testleri için tasarlanan dört Rus test standından ilki, Rosatom’un koordinasyonunda inşaat sahasına teslim edildi. Bir sonraki aşama, gerçeğe yakın koşullar altında yapılacak testleri içeriyor. Rosatom’un sorumluluğundaki en karmaşık ve bilimsel açıdan yoğun sistemlerden biri olan bu test standı, şirketin mega bilim sınıfı teknolojilerdeki liderliğini vurguluyor. ITER projesi hakkında daha fazla bilgi için AtomPro podcast’ini dinleyebilirsiniz.
Temiz ve güvenli
Son olarak, Rosatom, nükleer teknolojilerin insanlar ve çevre için güvenli kalmasını sağlamak için büyük çaba sarf ediyor; bu da söz konusu teknolojilerin küresel olarak tanınması ve kabul görmesi için bir ön koşuldur.
Rosatom, Belarus Nükleer Güç Santrali (NGS) ile santralin kullanılmış nükleer yakıtının güvenli bir şekilde yönetimi için bir sözleşme imzaladı. Bu, atıkları en aza indirmeyi ve doğal uranyumda bulunan enerjinin kullanımını en üst düzeye çıkarmayı amaçlayan dengeli nükleer yakıt döngüsü konseptini uygulayan dünyadaki ilk sözleşmedir.
Rosatom, sıvı radyoaktif sodyum soğutucu akışkanın işlenmesi için bir teknolojinin geliştirilmesini tamamladı ve bu sayede söz konusu soğutucu akışkanı kullanan hızlı reaktörlerin güvenli bir şekilde devre dışı bırakılması mümkün hale geldi. Bu teknolojinin başlıca avantajları arasında gaz emisyonlarının olmaması, patlama ve yangın güvenliği ile kısa, tek aşamalı bir süreç olması yer alıyor.
Rosatom bilim insanları, havada bulunan ksenon ve kripton radyonüklitleri için deneysel yüksek hassasiyetli bir analiz cihazının testlerinin ilk aşamasını başarıyla tamamladı. Cihaz, yetkisiz nükleer testlerin ve nükleer tesislerdeki kazaların izlerini tespit edebiliyor. Bilim insanları ayrıca, yüksek seviyeli atıkların camlaştırılmasını zorlaştıran üç platin grubu metalini kullanılmış nükleer yakıttan aynı anda çıkarmak için, dünyada bir ilk teknoloji geliştirdi. Bu metallerin çıkarılması, elde edilen camın kalitesini ve güvenliğini artırıyor. Ek olarak, Rosatom araştırmacıları erimiş tuz araştırma reaktörü için tasarım çalışmalarının ilk aşamasını tamamladı.
2025’in başarıları ve kazanımları, Rosatom’un küresel nükleer teknoloji pazarındaki konumunu güçlendirmekle kalmayıp, nükleer enerjinin dönüştürücü potansiyelinin uluslararası alanda daha geniş kitlelerce tanınmasını da sağladı. Nükleer teknolojiler güvenilir elektrik üretiyor, bilim insanlarını sınırlar ötesinde bir araya getiriyor, çığır açan keşiflere öncülük ediyor ve gezegenimizdeki hayatı iyileştiriyor.
