Шағын қуатты атом электр станциялары (ШҚАЭС) – «Росатомның» флагмандық ұсыныстарының бірі. Бұл таңғаларлық жайт емес, өйткені мемлекеттік корпорация тарихта алғаш рет әрі әзірге жалғыз жүзбелі атом электр станциясын құрды. Әрине, бұл «Росатомның» шағын қуат саласындағы жалғыз жобасы емес. Ендеше, ресейлік ШҚАЭС туралы не білетініңізді тексеріп көрейік.
1. Әлемдегі жалғыз жұмыс істеп тұрған жүзбелі АЭС қалай аталады?
а) «Арктика»
б) «Севморпуть»
в) «Академик Ломоносов»
г) «Полярный круг»
д) «Северный ветер»
2. Осы ЖАЭС-те қандай типтегі реакторлар орнатылған?
а) ВВЭР‑1000
б) РБМК‑1000
в) БН‑800
г) КЛТ‑40С
д) РИТМ‑200
3. Осы ЖАЭС-тегі екі реактордың номинал электр қуаты қандай?
а) 30 МВт
б) 50 МВт
в) 70 МВт
г) 85 МВт
д) 100 МВт
4. «Росатом» әзірлеп жатқан қуаты 10 МВт реакторлық қондырғы атауында қандай географиялық термин қолданылған?
а) Риф
б) Қайраң
в) Арал
г) Жағажай
д) Мүйіс
5. «Росатомдағы» шағын модульдік реакторлардың флагманы — РИТМ-200 реакторы. Бұл реакторлар 400 реактор-жылдан астам уақыт қай жерде пайдаланылды?
а) Зерттеу орталықтарында
б) Атом сүңгуір қайықтарында
в) Билибино АЭС-інде
г) Атом мұзжарғыш флотының ең жаңа реакторларында
д) Олар мұндай көрсеткішке әлі жеткен жоқ
6. «Росатом» Өзбекстанда РИТМ-200Н реакторларымен жабдықталған қанша блок салады?
a) 2
b) 3
c) 4
d) 0
e) 8
7. Жүзбелі энергетикалық блоктарға арналған РИТМ‑200С реакторларындағы ядролық отынды қаншалықты жиі ауыстыру жоспарланған?
а) Жыл сайын
б) 2 жылда бір рет
в) 3 жылда бір рет
г) 5 жылда бір рет
д) 10 жылда бір рет
8. «Росатом» ШҚАЭС үшін қандай жылутасымалдағышы бар реакторлық қондырғыларды әзірлемейді?
а) Ауыр су
б) Қорғасын-висмут
в) Гелий
г) Жеңіл су
д) Қорғасын
9. АҚХА жіктемесі бойынша шағын қуатты реакторларға жататын БРЕСТ‑ОД‑300 жобасында қандай типтегі реактор қолданылады?
а) Қысымдағы су-сулы реактор (ВВЭР)
б) Қайнаушы реактор (BWR)
в) Газбен салқындатылатын реактор (HTGR)
г) Натрий жылутасымалдағышы бар жылдам нейтронды реактор
д) Қорғасын жылутасымалдағышы бар жылдам нейтронды реактор
10. ШҚАЭС-тің оқшауланған және жетуі қиын аймақтардағы тұтынушылар үшін ерекше маңызды артықшылығы қандай?
а) Жоғары зауыттық дайындық деңгейі
б) Ықшамдылық
в) Шығарындылардың болмауы
г) Электр өндірудің тұрақтылығы және климаттық әрі ауа райы өзгерістеріне төзімділігі
д) Жоғарыда аталғандардың барлығы
Дұрыс жауаптар:
1. «Академик Ломоносов». «Академик Ломоносов» ЖЭБ — әлемдегі жұмыс істеп тұрған жалғыз жүзбелі атомдық жылу электр станциясы. Ол Певек портында орналасқан. Бұл Ресейдің ең солтүстіктегі қаласы, Солтүстік поляр шеңберінен тыс, көпжылдық тоң аймағында орналасқан. Станция ұлы ресейлік ғалым, академик Михаил Васильевич Ломоносовтың құрметіне аталған. Алғаш рет желіге 2019 жылғы 19 желтоқсанда қосылды.
2. КЛТ‑40С. «Академик Ломоносовтың» бортында КЛТ‑40С типті екі реактор орнатылған — бұл қысымдағы суы бар су-сулы реакторлар. Олар «Севморпуть» лихтер тасымалдағышындағы КЛТ реакторлық қондырғылары желісінің және «Таймыр» мен «Вайгач» атом мұзжарғыштарындағы КЛТ-40М қондырғыларының жалғасы әрі дамытылған нұсқасы болып табылады.
3. 70 МВт. Екі КЛТ-40С реакторлық қондырғысы номиналды режимде жағалаудағы желілерге 70 МВт электр энергиясын және жылу тасымалдағыш суды жылыту үшін сағатына 50 Гкал-ға дейін жылу энергиясын бере алады. Бұл шамамен 100 мың адамды электр энергиясымен қамтамасыз етуге жеткілікті.
4. Қайраң. «Росатом» «Шельф (Қайраң)‑М» жобасын әзірлеуде — бұл шалғай аудандарды, соның ішінде теңіз платформалары мен жағалаудағы нысандарды энергиямен қамтамасыз етуге арналған шағын қуатты (шамамен 10 МВт) реакторлық қондырғы.
5. Атом мұзжарғыш флотының ең жаңа реакторларында. РИТМ-200 реакторларымен 22220 жобасындағы барлық жаңа атом мұзжарғыштары жабдықталған. Бұл технология өмірлік циклдің барлық кезеңдерінде тиімділігі жоғары әрі қауіпсіз екенін дәлелдеді.
6. Екі блок. Биыл наурыз айында «Росатом» мен «Узатом» АЭС жаңа интеграцияланған конфигурациясын көздейтін келісімшартқа қосымша келісімге қол қойды. Жоба құрамына ВВЭР-1000 негізіндегі екі ірі қуатты энергетикалық блок және әрқайсысының қуаты 55 МВт болатын РИТМ-200Н реакторларымен жабдықталған екі энергетикалық блок кіреді. АЭС толық қуатында жұмыс істеген кезде жылына шамамен 17,2 млрд кВт⋅сағ электр энергиясын өндіріп, Өзбекстанның жалпы энергия тұтынуының 14%-ына дейін қамтамасыз етеді.
7. Бес жылда бір рет. Белсенді аймақ қайта жүктеусіз бес жылға дейін жұмыс істей алады. Пайдалану алаңында ядролық отынмен жұмыс істеу қарастырылмаған, барлық операциялар мамандандырылған кәсіпорында жүргізіледі.
8. Ауыр су. «Росатом» жылутасымалдағыш ретінде жеңіл су, қорғасын, қорғасын-висмут және гелий қолданылатын реакторларды әзірлеуде.
9. Қорғасын жылутасымалдағышы бар жылдам нейтронды реактор. БРЕСТ‑ОД‑300 — жылутасымалдағыш ретінде қорғасын қолданылатын инновациялық жылдам нейтронды реактор. Жоба табиғи қауіпсіздік және тұйық ядролық отын циклі тұжырымдамасын іске асырады.
10. Жоғарыда аталғандардың барлығы. ШҚАЭС дәстүрлі АЭС-пен салыстырғанда бірнеше маңызды артықшылығы бар: жоғары зауыттық дайындық деңгейі, ықшамдылығы, атмосфераға зиянды шығарындылардың болмауы, энергиямен тұрақты қамтамасыз ету. Мұндай станцияларда энергия өндіру климат пен жыл мезгіліне тәуелді емес.
