“Rosatom” Rossiyaning additiv texnologiyalar bozorida yetakchi mavqega ega bo‘lib, ushbu yo‘nalishni xorijiy hamkorlar bilan birgalikda rivojlantirib kelmoqda. Korporatsiya 3D-chop etish bo‘yicha yechimlar, materiallar hamda additiv texnologiyalarni ishlab chiqarish amaliyotiga tatbiq etish uslublarini taklif qiladi. Davlat korporatsiyasining additiv texnologiyalarni qanday rivojlantirayotgani haqida bir necha bor yozgan edik. Bugun sizga ushbu sohadagi bilimlaringizni sinab ko‘rishni taklif etamiz.
a) Detallarni yaratish uchun materialni olib tashlash texnologiyalari
b) Obyektlarni qatlam-qatlam o‘stirish va sintezlash texnologiyalari
v) Metallarga bosim bilan ishlov berish texnologiyalari
g) Detallarni ommaviy quyish texnologiyalari
d) Sirtlarga kimyoviy ishlov berish texnologiyalari
a) Qatlamli yo‘naltirilgan qotishma (Fused Deposition Modeling, FDM)
b) Stereolitografiya (Stereolithography, SLA)
v) Selektiv lazerli qotirish (Selective Laser Melting, SLM)
g) Materialni oqimli purkash (Material Jetting)
d) Bog‘lovchi modda oqimi (Binder Jetting)
a) Maishiy 3D-printerlardan foydalanish imkoniyati
b) Geometriyasi optimallashtirilgan detallarni (panjarasimon tuzilmalar, ichki sovutish kanallarini) tayyorlash
v) Loyihalashga ehtiyoj yo‘qligi
g) Materiallar uchun minimal xarajatlar
d) Istalgan detalni bir necha daqiqada chop etish tezligi
a) Zanglamaydigan po‘lat
b) Nikel qotishmasi
v) Titan qotishmasi
g) Qum-polimer aralashmasi
d) Issiqbardosh qotishma
a) Vizual ko‘rik
b) Magnit-kukunli defektoskopiya
v) Kompyuter tomografiyasi (KT)
g) Kapillyar nazorat
d) Girdobli tok nazorati
e) Yuqorida sanab o‘tilganlarning barchasi
a) Fizik obyektning virtual voqelikdagi grafik nusxasi
b) Chop etish jarayonini modellashtirish va optimallashtirish uchun foydalaniladigan, barcha parametrlari to‘liq bo‘lgan mahsulotning virtual modeli
v) Uskunaning elektron pasporti
g) Nuqsonlar ma’lumotlar bazasi
d) 3D-printerni boshqarish dasturi
a) Ishlab chiqaruvchiga sinovlarsiz ishonish
b) O‘lchovlarsiz vizual nazorat
v) Xavfsizlik standartlariga muvofiqlikni tasdiqlash uchun kompleks sinovlar (mexanik, buzmaydigan nazorat, mikrostruktura tahlili)
g) Faqat kompyuterli modellashtirishga tayanish
d) 1970-yillar uslublaridan foydalanish
a) Turkiyada
b) Misrda
v) Belarusda
g) O‘zbekistonda
d) Qirg‘izistonda
a) Sanoatda ish o‘rinlarining qisqarishi
b) Yuqori texnologiyali ish o‘rinlarini yaratish va kadrlar malakasini oshirish
v) Muhandislar ta’limiga qo‘yiladigan talablarni pasaytirish
g) Masofaviy ishga o‘tish
d) Muhandislik kasblarini yo‘q qilish
a) Bolalar bog‘chalarida
b) Maktablarda
v) Oliy o‘quv yurtlarida
g) Korxonalarda
d) Yuqorida sanab o‘tilgan barcha tashkilotlarda
1. Additiv texnologiyalar — bu obyektlarni qatlam-qatlam o‘stirish va sintez qilish texnologiyasidir. Bu atama lotin tilidagi “qo‘shiladigan” ma’nosini anglatuvchi *additivus* va ingliz tilidagi “qo‘shish” ma’nosini bildiruvchi *add* so‘zlaridan olingan.
2. “Rosatom” yuqori yuklanish ostida ishlaydigan yadro energetika uskunalari metall detallarini tayyorlashda Selektiv lazerli eritish (Selective Laser Melting – SLM) usulidan foydalanadi. SLM texnologiyasi atom sanoati uchun o‘ta muhim hisoblangan, oldindan belgilangan mexanik xususiyatlarga ega zich metall buyumlar tayyorlash imkonini beradi.
3. Atom sanoati uchun optimallashtirilgan geometriyaga ega detallarni (panjarasimon tuzilmalar, ichki sovutish kanallari) tayyorlash alohida ahamiyatga ega. Bu detallarning mustahkamligini pasaytirmagan holda issiqlik xususiyatlarini yaxshilash va uzellar massasini kamaytirish imkonini beradi.
4. «Rosatom»ning additiv ishlab chiqarishida qum-polimer aralashmasi qo‘llanmaydi. Qum-polimer aralashmasidan quyuvchilikda qoliplar tayyorlash uchun foydalaniladi.
5. «Rosatom»da SLM-mahsulotlar sifatini tekshirish uchun buzilmaydigan nazorat usullarining barcha turlari qo‘llaniladi.
6. “Rosatom”ning additiv ishlab chiqarishi kontekstidagi “raqamli egizak” — bu bosib chiqarish jarayonini simulyatsiya qilish va optimallashtirish uchun foydalaniladigan, barcha parametrlarni o‘z ichiga olgan mahsulotning virtual modelidir. Raqamli egizak materialning o‘zini qanday tutishini oldindan aytib berishga va jismoniy ishlab chiqarishdan avval nuqsonlarning oldini olishga imkon beradi.
7. “Rosatom”da additiv texnologiyalar yordamida tayyorlangan detallarni sertifikatlash kompleks sinovlarga (mexanik sinovlar, buzilmaydigan nazorat, mikrostrukturaviy tahlil) asoslanadi. Atom sohasida qo‘llaniladigan mahsulotlar nazorat qiluvchi organ (“Rostexnadzor”) tomonidan belgilangan xavfsizlik standartlariga mos kelishi kerak.
8. “Rosatom” ishtirokidagi additiv texnologiyalar markazi Rossiyadan tashqarida ilk bor Belarusda ochildi.
9. “Rosatom”da additiv texnologiyalarning rivojlantirilishi yuqori texnologiyali ish o‘rinlari yaratish va kadrlar malakasini oshirish demakdir. 3D-chop etishni joriy qilish esa raqamli loyihalash hamda materialshunoslik sohalari bo‘yicha mutaxassislar tayyorlashni taqozo etadi.
10. “Rosatom” bolalar bog‘chalari, maktablar, oliy o‘quv yurtlari va korxonalarda additiv texnologiyalar markazlarini tashkil qilmoqda. Ularning asosiy vazifasi bo‘lajak va hozirgi mutaxassislarni additiv texnologiyalar bilan imkon qadar erta, to‘liq va chuqur tanishtirishdan iborat.
