«Росатом» дамытып жатқан жаңа бизнес бағыттарының бірі — биоэкономикаға арналған технологиялар. Осы саладағы жетістіктерін мемлекеттік корпорация наурыз айында өткен Болашақ технологиялар форумында (БТФ) таныстырды. Онда су тазарту технологиялары, жасанды жүрек қақпақшасы, энергетикалық нысандардың макеттері және басқа да әзірлемелер ұсынылды.
Өткен жылы БТФ-те Росатомның биофабрикаторында өсірілген қан тамыры сан артериясына тігілген Заяц атты қоян үлкен әсер қалдырған еді. Биыл оны форумға әкелмеді, бірақ экспозицияны аралау барысында «Росатом» бас директоры Алексей Лихачев Ресей президенті Владимир Путинге Заяцтың «тірі, сау және өзіне жар тапқанын» хабарлады.
Екі форум арасындағы бір жыл ішінде мемлекеттік корпорация ғалымдары қан тамырларының баламаларынан да күрделі ағзаларды, мысалы, адамның жүрек қақпақшасын жасауды меңгерді. Келесі міндет — функционалдық жүйелерге көшу. Биыл наурыз айында Ресейде тіндер мен ағзалардың баламаларын үшөлшемді биобасып шығару саласын реттейтін алғашқы ұлттық стандарт қабылданды. 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап күшіне енетін бұл құжат қазіргі заманғы биомедицинаның ең перспективалы бағыттарының бірінің жедел дамуына негіз болады.
Адам денсаулығын жақсартуға бағытталған «Росатомның» тағы бір әзірлемесі — медициналық изотоптарды өндіруге арналған циклотрон. Оны Ефремов атындағы Электрофизикалық аппаратура ғылыми-зерттеу институты «Росатом РДС» компаниясымен серіктестікте әзірлеуде. БТФ көрмесінде циклотронның үшөлшемді үлгісі ұсынылды. 2030 жылға дейін бірнеше циклотронды Ресейдің өңірлік клиникаларына жеткізу жоспарланып отыр.
Ал ядролық батареялар жүрекширатқыштарда және осыған ұқсас құрылғыларда сәтті қолданылуы мүмкін.
Росатом қоршаған ортаны сақтай отырып, биогаз негізіндегі энергетикалық шешімдерді әзірлеуде. БТФ мемлекеттік корпорацияның стенді биогазбен жылытылатын жылыжайларда өсірілген гүлдермен безендірілді. Бұл биогаз 2021 жылы қалпына келтірілген Челябі қаласының қоқыс полигонынан жиналады. Қалпына келтіруді Росатом жүзеге асырды. Қазіргі уақытта бұрынғы қоқыс орнының орнында ұқыпты төбе пайда болған. Атмосфераға зиянды шығарындылар мен Миасс өзеніне ағызылатын ағындар тоқтатылды.
Тағы бір әзірлеме — биологиялық қалдықтармен жұмыс істейтін энергетикалық станциялар. Осындай жобалардың бірі Қазақстанда жүзеге асырылуда. Оның мәні мынада: органикалық қалдықтар (қи, көң және т.б.) арнайы резервуарларға жүктеледі. Онда оларды микроағзалар өңдейді. Бөлінетін биогаз электр және жылу энергиясын өндіру үшін пайдаланылады. Ал өңдеуден кейін қалған қатты қалдық құнды тыңайтқыш болып табылады.
Росатом БТФ Ленинград облысындағы «Красный Бор» қауіпті нысанын жою жобасының аралық нәтижелерін ұсынды. Орнатылған 13 сатылы жүйе суды балық шаруашылығына жарамды деңгейге дейін тазартады. Форумда «Красный Бордан» тазартылып келетін су түсетін Тосна өзенінен алынған тірі мөңке балықтар көрсетілді. «Бұл судың табиғи экожүйелердің әрі қарай дамуына расымен жарамды екенін дәлелдейді», — деп атап өтті Алексей Лихачев.
Қазіргі заманғы шешімдердің, соның ішінде биоэкономикадағы маңызды құрамдас бөлігі — үлкен деректерді өңдеу. Кең таралған құралдардың бірі — нейрожелілер. Оларды энергияны көп тұтынуын азайту арқылы тиімдірек ету фотондық технологиялардың көмегімен мүмкін. Дәл осы бағытта Саровтағы ядролық орталықтың ғалымдары жұмыс істейді. Мысалы, бейнелерді тану кезінде NVIDIA графикалық процессорларының 15-і шамамен 10 кВт энергия тұтынса, фотондық сопроцессор бар болғаны шамамен 120 Вт тұтынады.
