“Rosatom” rivojlantirayotgan yangi biznes yo‘nalishlari orasida bioiqtisodiyot texnologiyalari ham bor. Davlat korporatsiyasi bu sohadagi yutuqlarini mart oyida bo‘lib o‘tgan Kelajak texnologiyalari forumida (KTF) namoyish qildi. Unda suvni tozalash texnologiyalari, sun’iy yurak klapani, energetika obyektlarining maketlari va boshqa ishlanmalar taqdim etildi.
O‘tgan yili FBTda Zayats laqabli quyon katta shov-shuvga sabab bo‘ldi: uning son arteriyasiga “Rosatom” biofabrikatorida o‘stirilgan qon tomiri tikilgan edi. Bu yil uni forumga olib kelishmagan, ammo “Rosatom” bosh direktori Aleksey Lixachyov ekspozitsiyani ko‘zdan kechirar ekan, Rossiya prezidenti Vladimir Putinga ma’lum qilishicha, Quyon “tirik, sog‘-salomat va o‘ziga juft topgan”.
Ikki forum oralig‘ida o‘tgan bir yil ichida davlat korporatsiyasi olimlari qon tomirlari ekvivalentlaridan ham murakkabroq a’zolarni, masalan, inson yuragi klapanini yaratishni o‘zlashtirdilar. Navbatdagi vazifa — funksional tizimlarga o‘tishdan iborat. Joriy yilning mart oyida Rossiyada to‘qimalar va a’zolar ekvivalentlarini uch o‘lchamli bioprinti sohasini tartibga soluvchi birinchi milliy standart qabul qilindi. 2026-yil 1-sentyabrdan kuchga kiradigan hujjat zamonaviy biotibbiyotning eng istiqbolli yo‘nalishlaridan birini jadal rivojlantirish uchun asos bo‘ladi.
“Rosatom”ning aholi salomatligini yaxshilashga qaratilgan yana bir ishlanmasi — tibbiy izotoplar ishlab chiqaruvchi siklotrondir. Ushbu qurilma D. V. Yefremov nomidagi elektrofizikaviy uskunalar ilmiy-tadqiqot instituti tomonidan “Rosatom RDS” kompaniyasi bilan hamkorlikda ishlab chiqilmoqda. FBT ko‘rgazmasida siklotronning uch o‘lchamli modeli namoyish etildi. 2030-yilgacha Rossiyaning hududiy klinikalariga bir nechta siklotron yetkazib berish rejalashtirilgan.
Yadro batareykalari kardiostimulyatorlar va boshqa shu kabi texnikalarda muvaffaqiyatli qo‘llanishi mumkin.
“Rosatom” atrof-muhitni asragan holda biogazga asoslangan energetik yechimlarni ishlab chiqmoqda Xususan, davlat korporatsiyasining FBTdagi stendi biogaz yordamida isitiladigan issiqxonalarda o‘stirilgan gullar bilan bezatilgan. Ushbu biogaz 2021-yilda rekultivatsiya qilingan (qayta tiklangan) Chelyabinsk shahar chiqindixonasidan yig‘iladi. Rekultivatsiya Rosatom tomonidan amalga oshirildi. Hozir sobiq axlatxona o‘rnida tartibli tepalik bor. Atmosferaga zararli tashlamalar va Miass daryosiga oqovalar to‘xtadi.
Yana bir yangi ishlanma – biologik chiqindilar bilan ishlaydigan energiya stansiyalari. Shunday loyihalardan biri Qozog‘istonda amalga oshirilmoqda. Mohiyati quyidagicha: organik chiqindilar (qush axlati, go‘ng va boshqalar) tankerlarga yuklanadi. U yerda ularni mikroorganizmlar qayta ishlaydi. Hosil bo‘lgan biogazdan esa elektr energiyasi va issiqlik ishlab chiqarishda foydalaniladi. Qayta ishlashdan keyin qolgan qattiq qoldiq — qimmatbaho o‘g‘itdir.
«Rosatom» FBTda xavfli obyekt — Leningrad viloyatidagi «Krasniy Bor» poligonini tugatish loyihasining oraliq natijalarini taqdim etdi. O‘rnatilgan 13 bosqichli tozalash tizimi suvni baliqchilik xo‘jaligi talablariga javob beradigan darajada tozalaydi. Forumda “Qizil Bor” poligonidan tozalangan suv oqib keladigan Tosna daryosidan tutilgan tirik tovonbaliqlar namoyish etildi. “Bu suvning tabiiy ekotizimlarni yanada rivojlantirish uchun haqiqatan ham yaroqli ekanini isbotlaydi”, — deya ta’kidladi Aleksey Lixachyov.
Zamonaviy yechimlarning, jumladan, bioiqtisodiyotdagi yechimlarning muhim tarkibiy qismi — katta hajmli ma’lumotlarga ishlov berishdir. Keng tarqalgan vositalardan biri bu neyron tarmoqlardir. Foton texnologiyalari yordamida ularning ulkan energiya sarfini kamaytirib, yanada tejamkor qilish mumkin. Sarovdagi yadro markazi olimlari aynan shu bilan shug‘ullanadilar. Masalan, tasvirlarni tanib olishda 15 ta NVIDIA grafik protsessori taxminan 10 kVt quvvat sarflagan bo‘lsa, fotonli soprotsessorga atigi 120 Vt kifoya qildi.
